Konu
DEHB ve dürtüsellik
Bu konuda yazdığım 6 yazı bir arada. Her birinin altında kısa cevabı var; aradığın soruya en yakın olanla başlayabilirsin.
Sözünü kesmek DEHB mi, otizm mi?
Söz kesmek hem DEHB'de hem otizmde görülebiliyor, ama genellikle farklı sebeplerden. DEHB'de söz kesmek tanı ölçütlerinde geçen bir dürtüsellik belirtisi: düşünce geliyor, fren geç basıyor ve çalışma belleği yüzünden “şimdi söylemezsem unuturum” hissi baskın çıkıyor. Otizmde ise mesele daha çok sohbetin yazılı olmayan sıra alma kurallarının farklı işlemesi ya da ilgi duyulan bir konuyu uzun ve ayrıntılı anlatma isteği. İki durumda da çoğu zaman kabalık niyeti yok ve işe yarayan stratejiler farklı.
Yöntemler5 dkDEHB ve İlişkiler 101: Kavgada dürtüsel olarak ayrılalım diyorum
Kavgada dürtüsel olarak ayrılık sözü etmek, DEHB'li yetişkinlerde sık görülen bir örüntü: duygu birkaç saniyede tepe noktasına çıkıyor, dürtüyü frenleyen sistem geç devreye giriyor ve en sert cümle ağızdan çıkıyor. Çoğu zaman bu cümle bir karar değil, 'şu an dayanamıyorum' demenin yanlış yolu. Ama sevgilin onu bir tehdit olarak duyuyor ve her tekrar ilişkideki güveni biraz daha aşındırıyor. İşe yarayan yol, ayrılık kelimesini kavgada kullanmamayı sakin bir anda birlikte kural haline getirmek, yerine bir mola cümlesi koymak ve söz ağzından çıktıysa aynı gün geri almak.
Yöntemler9 dkDEHB'de dürtüsellik nedir, gündelik hayatta nasıl görünür
Dürtüsellik, bir isteğe ya da uyarana, sonucunu tartacak zaman kalmadan tepki vermek. DEHB'de iki mekanizmadan besleniyor: frene basan zihinsel sistemin yavaş çalışması ve hemen gelen küçük ödülün, bekleyince gelecek büyük ödülden daha çekici gelmesi. Gündelik hayatta söz kesmek, ani alışveriş, sırasını bekleyememek ve pişman olunan kararlar olarak görünüyor. İradeyle bastırmak yerine karar ile eylem arasına kısa bir bekleme koymak daha iyi çalışıyor.
Yöntemler5 dkDEHB'liler neden çok konuşur?
Çok konuşmak DEHB'nin dürtüsellik boyutuyla ilgili. Aklına gelen düşünceyi geri tutan frenin zayıf çalışması, sözün beklemeden çıkmasına yol açıyor. İkinci sebep çalışma belleği: söyleyeceğini tutamayacağını bilen kişi hemen söylüyor, yoksa kaybolacak. Üçüncüsü ilgi: ilgi duyulan bir konu açıldığında konuşma hızlanıyor. Bunlar nezaketsizlik gibi görünüyor ama mekanizma farklı ve üzerinde çalışılabilir.
Yöntemler5 dkDEHB'de uyaran arayışı
Uyaran arayışı, sürekli yeni ve yoğun bir girdi ihtiyacı duymak demek. DEHB'de sık görülüyor, çünkü uyarılma düzeyi düşük kaldığında dikkat sürdürülemiyor ve zihin kendi uyaranını üretmeye çalışıyor. Asıl mesele arayışın kendisi değil, hangi kanaldan karşılandığı: riskli davranış, dürtüsel harcama ve tartışma çıkarmak pahalı kanallar. Planlı ve güvenli uyaran kaynakları hazırlamak en pratik çözüm.
Yöntemler5 dk20.09.2026 Günlük XX Kuruş Fabrikası
İnsanları altın diye çağırıp kuruşa çeviren bir fabrikanın alegorisi. Kandıran birinin tatlı dili, kandırılanın utancı ve fabrikadan çıkış yolu.
Günlük4 dk