Konu
DEHB ve duyusal
Bu konuda yazdığım 8 yazı bir arada. Her birinin altında kısa cevabı var; aradığın soruya en yakın olanla başlayabilirsin.
Gürültü önleyici kulaklık meltdown'u önler mi?
Gürültü önleyici kulaklık meltdown'u tek başına önlemiyor ama ses kaynaklı yükü azaltarak bazı meltdown'ların eşiğini uzaklaştırabiliyor. Otistik çocuklarla yapılan küçük çalışmalar kulaklık takıldığında sese bağlı sıkıntının ve fizyolojik stres göstergelerinin azaldığını, katılımın arttığını gösteriyor; ama örneklemler çok küçük ve her çocuk kulaklığı kabul etmiyor. Sürekli takmanın ses hassasiyetini artırıp artırmadığı tartışmalı ve otizmde bunu doğrudan test eden güçlü bir çalışma yok. Pratikte kulaklık, ortamı düzenlemenin yerine değil, yanına konan bir araç.
Yöntemler6 dkMeltdown belirtileri nelerdir? Öncesindeki uyarı işaretleri
Meltdown çoğu zaman birden gelmiyor; öncesinde bir tırmanma evresi oluyor. Bu evrede sık görülen işaretler artan stimming, sallanma ya da volta atma, aynı soruyu tekrar tekrar sorma, kulakları kapatma, içe çekilme, huzursuzluk, kasların gerilmesi ve bazen tam tersine çok hareketsiz kalma. Meltdown sırasında ağlama, bağırma, vurma, kaçma ya da kendine zarar verme görülebiliyor; sonrasında ise yorgunluk, uyuma ihtiyacı ve yaşananları tam hatırlayamama sık anlatılıyor. İşaretler kişiden kişiye değiştiği için en güvenilir yol, kişinin kendi örüntüsünü bir süre not etmek.
Yöntemler6 dkMeltdown neden olur? En sık tetikleyiciler
Meltdown, kapasite aşıldığında olur: tek bir olay değil, gün boyu biriken yükün son damlasıdır. En sık anılan tetikleyiciler duyusal yük (ses, ışık, kalabalık), beklenmedik değişiklik ve belirsizlik, sosyal talepler, açlık, yorgunluk ve ağrı gibi beden durumları ve üst üste gelen talepler. Görünen tetikleyici çoğu zaman sebebin kendisi değil, bardağı taşıran şey. Bu yüzden tetikleyicileri bir hafta boyunca yazmak, son olaya bakmaktan çok daha fazlasını gösteriyor.
Yöntemler6 dkOtistik meltdown nedir?
Otistik meltdown (erime), otistik bir kişinin duyusal, duygusal ya da sosyal yükü kaldıramayacak noktaya geldiğinde verdiği istemsiz bir tepki. Kişi o an davranışı üzerindeki kontrolü geçici olarak kaybediyor; ağlama, bağırma, vurma, kaçma ya da kendine zarar verme görülebiliyor. Bir seçim, bir şey elde etme çabası ya da yaramazlık değil. Otistik yetişkinlerin anlatımlarında kendini kaybetme, düşünememe ve sonrasında derin bir yorgunluk öne çıkıyor.
Yöntemler6 dkStimming nedir, DEHB'de de olur mu?
Stimming, kendini uyarıcı davranış demek: sallanmak, el çırpmak, parmak oynatmak, aynı sesi ya da kelimeyi tekrarlamak gibi yinelenen hareketler ve sesler. En çok otizm bağlamında konuşuluyor, çünkü yinelenen motor hareketler otizm tanı ölçütlerinde açıkça geçiyor. DEHB'de de bacak sallamak, kalem çevirmek, yerinde duramamak gibi benzer davranışlar çok sık; ama işlevi çoğu zaman farklı: otizmde daha çok duyguyu ve duyusal yükü düzenlemeye, DEHB'de daha çok uyarılmayı yükseltip dikkati ayakta tutmaya yarıyor. Kendine ya da başkasına zarar vermediği sürece bastırılması gereken bir şey değil.
Yöntemler6 dkDEHB'li çocuklar için sakinleştirici etkinlikler
Sakinleştirici etkinlikler DEHB'li çocuğu tedavi etmez, ama yükselmiş bir bedeni ve duyguyu aşağı çekmeye yardım eder. En önemli kural, bu etkinliklerin çocuk sakinken öğretilmesi ve patlamanın ortasında ilk kez denenmemesidir. Nefes oyunları, ağır iş (itme, çekme, taşıma), yavaş dokunsal oyunlar, çizim, su ve kum, esneme ve birlikte kitap okuma çoğu çocukta işe yarayan başlıklardır. Bunların DEHB'li çocuklarda ayrı ayrı sınandığı güçlü çalışmalar yok; öneriler genel ilkelere ve gözleme dayanır.
Yöntemler14 dkOtizmde ve DEHB'de duyusal farklar: ses, ışık, doku
Duyusal hassasiyet uzun süre yalnızca otizme özgü sanıldı, oysa yetişkin DEHB'de de belirgin biçimde görülüyor. Bu yüzden “seslere çok duyarlıyım” cümlesi tek başına hiçbir yöne işaret etmiyor. Ayrım daha çok örüntüde: otizmde duyusal farklılık genellikle yaşam boyu istikrarlı ve tanı ölçütlerinde açıkça geçiyor, DEHB'de ise dikkatin filtrelenememesiyle ve uyarılma düzeyiyle daha çok iç içe geçiyor. İkisinde de varılan yer aynı olabiliyor: günün geri kalanında hiçbir şey yapamaz hale gelmek.
Yöntemler6 dk26.09.2026 Günlük XXVI Evim evim güzel evim
Ev, DEHB'li biri için yalnızca dinlenilen yer değil; maskenin indiği ve düzenin dışarıdan kurulduğu yer. Evin neden bu kadar önemli olduğunu yazdım.
Günlük2 dk