DEHB'li çocukta uyku sorunları: yatağa gitmemek, geç uyumak

Saat dokuz. Çocuk yatağa gitmiyor. Saat dokuz buçuk, hala oyuncakla uğraşıyor. Saat on, ebeveyn bitkin ve çocuk yeni ısınmış.

Uyku sorunları DEHB'li çocuk ailelerinde en sık anlatılan yorgunluklardan biri. Ve bu yalnızca bir terbiye meselesi değil. Yetişkinler için DEHB ve uyku yazısı var; burada çocuk tarafına bakıyoruz.

Ne kadar sık

Cortese ve arkadaşlarının meta-analizi, DEHB'li çocuklarda uyku sorunlarının kontrol grubuna göre daha sık görüldüğünü gösterdi. Hvolby'nin derlemesi de bu ilişkinin hem öznel (ebeveyn bildirimi) hem nesnel ölçümlerde ortaya çıktığını, ama çalışmalar arasında farklar bulunduğunu belirtir.

Önemli not: uyku sorunu DEHB belirtilerini artırabilir; yorgun çocuk daha dikkatsiz, daha dürtüsel, daha öfkelidir. Bu iki başlık birbirini besleyebilir.

Neden uyku zorlaşıyor

Birden fazla etken birlikte çalışabilir:

• Kayan iç saat. Bazı DEHB'li çocuklarda uyku-uyanıklık döngüsü geç kayar; çocuk akşam geç uykuya dalar, sabah erken kalkmakta zorlanır.
• Yüksek uyarılma. Beyin “kapatma” moduna geçmekte zorlanır; ekran, oyun ve gürültü bu geçişi daha da zorlaştırabilir.
• Geçiş zorluğu. Aktiviteden aktiviteye geçmek zorken, günün son geçişi olan yatağa gitmek en zoru olabilir.
• İlaç. Uyarıcı ilaçlar bazı çocuklarda akşam saatlerinde etkisini sürdürüp uykuya dalmayı geciktirebilir. Doz zamanı hekimle konuşulabilir.
• Eşlik eden durumlar. Kaygı, huzursuz bacak, uyku apnesi ve horlama benzer görünür ve ayrıca değerlendirilir.

Bu nedenle uyku problemi varsa, DEHB tanısı konurken ya da tedavi planlanırken bunun ayrıca ele alınması gerekir. Tanı sürecinde bu soru nasıl yer alır: çocuklarda DEHB tanısı nasıl konur.

Evde işe yarayan düzen

Sabit saatler. Hafta içi ve hafta sonu yatma ve kalkma saati arasındaki fark küçük olsun. Düzensizlik iç saati daha da kaydırır.

Yatmadan önce yavaşlama. Uykudan bir saat önce uyaranı azalt: ışığı kıs, sesi alçalt, hareketli oyunu bitir. Her akşam aynı sırada yapılan kısa bir rutin (yıkanmak, diş fırçalamak, kitap) beyne “uyku vakti” sinyali verir.

Ekran. Yatağa girmeden en az bir saat önce ekranı bırakmak ve cihazı yatak odasından çıkarmak çoğu ailede en belirleyici adım. Ayrıntılar çocuklarda ekran süresi ve DEHB yazısında.

Gündüz hareket. Gün içinde bolca hareket, özellikle açık havada, akşam uyku baskısını artırır. Spor ve hareket yazısı detay veriyor. Yatmadan hemen önceki yoğun egzersizden kaçınmak gerekir.

Yatak odası. Serin, karanlık ve sakin. Bazı çocuklar için hafif bir gece lambası ya da beyaz gürültü yardımcı olabilir.

Yatma öncesi görsel plan. Resimli bir yatma listesi, “ne yapacağım” sorusunu ve pazarlığı azaltır. Mutlaka çocukla birlikte hazırlanmalı.

Uyutma görevini uzatmama. Gece uyutmak için saatlerce yanında kalmak kısa vadede çözer, ama uzun vadede bağımlılık yaratabilir. Kademeli geri çekilme gibi yöntemler için hekiminize danışabilirsiniz.

Kafein ve yemek saati

Çocuklar için bile çay, kola ve çikolata gibi kafeinli şeyler akşam saatlerinde uykuyu geciktirebilir. Ağır akşam yemeği de rahatsız edebilir. Bu başlıkta beslenme mitleri için ayrı bir yazı var: çocuklarda DEHB ve beslenme.

Melatonin ve ilaç konusunda

Van der Heijden ve arkadaşlarının çalışması, DEHB ve uykuya dalma güçlüğü olan çocuklarda melatoninin uykuya dalma zamanını öne çektiğini bildirdi. Ancak melatonin bir takviye de olsa ilaç gibi davranır; doz, saat ve süre hekim kararıdır. Çocuğa kendi başınıza vermeyin.

İlaç kullanılıyorsa saatini değiştirmek ya da bırakmak da hekim kararıdır. İlaçla ilgili kaygılar için ilaçlar ve boy uzaması yazısını okuyabilirsiniz.

Ne zaman hekime başvurmalı

• Horlama, uykuda nefes duraklaması ya da ağızdan solunum varsa
• Çocuk geceleri sık ve uzun süre uyanıyorsa
• Uyku sorunu birkaç haftadan uzun sürüyor ve okul işleyişini bozuyorsa
• Çocuk gündüz aşırı uykulu ya da çok öfkeliyse
• Kabus ya da gece korkuları yoğunsa

Bu yazı bilgi amaçlıdır; çocuğunuz için karar onu değerlendiren hekime aittir.