Çocuklarda DEHB ve beslenme: şeker, boya ve diyet mitleri

Doğum günü partisinde çocukların kontrolden çıkması, tatlıdan sonra koşuşturma, “şeker yedi, tepesi attı” cümlesi: Bu algı o kadar yaygın ki sorgulamak bile tuhaf geliyor.

Ama beslenme ile DEHB arasındaki ilişki hem aileler hem sosyal medya için bir mit alanı. Bu yazı araştırmanın ne bildiğini ve neyi bilmediğini ayırıyor. Yetişkin tarafı için DEHB'de beslenme ve şeker DEHB'ye neden olur mu yazıları var.

Şeker

Wolraich ve arkadaşlarının JAMA'da yayımlanan meta-analizi, şekerin çocuklarda davranış ya da bilişsel işlev üzerinde etkisi olmadığı sonucuna vardı: çift-kör kontrollü çalışmalar birlikte değerlendirildiğinde şeker ve plasebo arasında anlamlı fark bulunmadı.

Peki “şeker yiyince delirdi” gözlemi nereden geliyor? Bir kısmı beklenti etkisi: ebeveyn şeker verdiğini bilirse çocuğun davranışını daha hareketli algılıyor. Bir kısmı ortam: doğum günü, kalabalık, ses, heyecan ve düzensiz uyku zaten hareketliliği artırır.

Bu, şekerin çocuk sağlığı için zararsız olduğu anlamına gelmiyor. Diş sağlığı, kilo ve genel beslenme için sınırlı şeker anlamlı. Ama davranış ve DEHB konusunda şekeri suçlamak kanıtla desteklenmiyor.

Yapay boyalar ve koruyucular

McCann ve arkadaşlarının Lancet'te yayımlanan çalışması, bazı yapay gıda boyası ve sodyum benzoat karışımlarının 3 ve 8-9 yaşındaki çocuklarda hiperaktivite puanlarını hafifçe artırdığını bildirdi. Bu çalışma topluma dayalıydı, yani yalnızca DEHB tanılı çocukları kapsamıyordu; ve etki küçüktü.

Millichap ve Yee'nin derlemesi bu bulguyu şöyle yorumlar: boyalar çocuk grubunun bir bölümünde davranışı etkileyebilir ama DEHB'nin nedeni olarak kabul edilmiyor. Avrupa Birliği'nde bu boyaları içeren ürünlerde, çocukların aktivite ve dikkatini olumsuz etkileyebileceğini belirten bir uyarı etiketi zorunludur.

Pratik sonuç: işlenmiş, renkli şekerlemeleri azaltmak genel sağlık için zaten makul. Ama bunu DEHB tedavisi olarak sunmak abartı.

Kısıtlayıcı diyetler

“Eliminasyon diyeti”, glütensiz diyet, süt ürünleri çıkarma gibi uygulamalar sosyal medyada sıkça önerilir. Bunların DEHB için kanıtı:

• Çölyak ya da belirli bir gıda alerjisi gibi tanılı bir durum varsa elbette o durumun diyeti uygulanır.
• DEHB tedavisi olarak genel bir kısıtlayıcı diyetin yeterli ve tutarlı kanıtı yok.
• Uzun süre kısıtlı beslenmek çocuğun büyümesi ve besin alımı için risk olabilir; bir diyetisyen ve hekim gözetimi olmadan yapılmamalı.
• Ailede ve çocukta oluşturduğu stres de hesaba girmeli. Her yemekte bir “tehlike listesi” taşımak çocuk için kaygı kaynağı olabilir.

Omega-3 ve takviyeler

Bloch ve Qawasmi'nin meta-analizi, omega-3 yağ asidi takviyesinin DEHB belirtilerinde küçük bir iyileşme sağlayabileceğini gösterdi. Etki, ilaç tedavisininkinden belirgin biçimde düşüktü. Bu, omega-3'ü “işe yaramaz” ya da “tedavi” yapmıyor; küçük bir olası katkı olarak değerlendiriliyor.

Takviye vermeden önce hekime danışmak gerekir. Özellikle ilaç kullanan çocuklarda, “doğal” görünen takviyeler de etkileşim ya da doz sorunu yaratabilir. Demir ve çinko gibi mineraller yalnızca eksiklik tespit edilmişse hekim önerisiyle verilmelidir.

Beslenmenin gerçekten önemli olduğu yer

Mit alanının dışında, beslenmenin gerçek bir rolü var:

• Düzenli öğünler. Aç kalmak ve ardından aşırı yemek, ruh hali ve dikkatte dalgalanma yaratır. Okul öğle yemeği ve ara öğün düzenli olsun.
• İlaç ve iştah. Bazı DEHB ilaçları iştahı bastırır. Bu durumda ilaç saatine göre öğün planı yapmak, çocuğun yeterli beslenmesini sağlamak için önemlidir. Büyüme kaygısı için ilaçlar ve boy uzaması yazısına bakabilirsiniz.
• Protein ve çeşitlilik. Dengeli beslenme genel olarak enerji ve ruh hali için yararlı.
• Kafein. Çay ve kola gibi içecekler akşam saatinde uykuyu geciktirebilir. Bkz. DEHB'li çocukta uyku.
• Sofra ortamı. Ekransız, sakin ve baskısız bir yemek, çocuğun yemekle ilişkisi için ayrı bir kazanım.

Yemek savaşı çıkarmayın

Seçici yeme DEHB'li çocuklarda ve genel olarak çocuklarda sık görülür. Her yemekte tartışma çıkmaması için çocuğa sınırlı seçim vermek (“havuç mu, salatalık mı”) ve yeni yemeği küçük porsiyonla tekrar tekrar sunmak çoğu zaman daha verimlidir. Yeme sorunu belirgin kilo kaybı ya da büyüme sorunu yaratıyorsa pediatriste başvurmak gerekir.

Sonuç

Beslenme DEHB'nin nedeni de çaresi de değil. Çocuğun genel sağlığı ve günlük işleyişi için önemli ama büyülü bir çözüm sunmuyor. “Şu yiyeceği çıkarırsan düzelir” vaadi veren her içeriğe, bir kanıt var mı ve kimin sattığına bakmak gerekiyor.

Bu yazı bilgi amaçlıdır; çocuğunuz için karar onu değerlendiren hekime aittir.