DEHB'li çocukta spor ve hareket: ne işe yarar, ne yarmaz

“Bu çocuğun fazla enerjisi var, spora yazdıralım.” Bu cümle aile içinde ve okulda sık duyulur. Doğru bir sezgi içeriyor ama eksik bir yanı da var.

Bu yazı, araştırmanın DEHB'li çocuklarda hareket ve spor için ne söylediğini ve ebeveynin buradan pratikte ne çıkarabileceğini anlatıyor. Yetişkin versiyonu için DEHB'de spor gerçekten işe yarar mı yazısı var.

Araştırma ne diyor

Cerrillo-Urbina ve arkadaşlarının rastgele denetimli çalışmaları derleyen meta-analizi, fiziksel egzersizin DEHB'li çocuklarda bazı alanlarda, özellikle yürütücü işlevlerde ve davranışta, olumlu etkiler gösterdiğini bildirdi. Pontifex ve arkadaşlarının çalışmasında, tek bir kısa orta şiddetli koşu bandı seansının sonrasında bile çocuklarda dikkat ve okuma-matematik performansında iyileşme görüldü.

Burada dürüst olmak gerekiyor: çalışmaların bir kısmı küçük, süreler ve egzersiz türleri birbirinden farklı ve etki büyüklüğü ilaç tedavisinin etkisine kıyasla genelde daha mütevazı. Bu yüzden sonuç şu: hareket yardımcı bir araç, tedavinin yerine geçmiyor.

Hareketin sağladığı

Doğrudan dikkate etkisinin yanında dolaylı yararlar da önemli:

• Uyku. Gündüz hareket, akşam uyku baskısını artırabilir. Bkz. DEHB'li çocukta uyku.
• Ruh hali ve kaygı. Düzenli hareket ruh hali ve stres düzenlemesine destek olur.
• Özsaygı. Çocuğun iyi olduğu bir alan bulması, okulda zorlandığı günlerde dayanak olabilir.
• Sosyal ortam. Takım sporları ve gruplar arkadaş edinmeye imkan verir. DEHB'li çocukta arkadaşlık yazısı bu bağlantıyı genişletir.
• Enerji yönetimi. Bastırılmış hareketliliğin sınıfta ya da evde patlamasını azaltma ihtimali.

Hangi spor

Yapılan çalışmalar farklı egzersiz türlerini kapsıyor ve “şu spor en iyi” diyebilecek net bir sıralama yok. Pratik düşünce:

• Çocuğun sevdiği spor. Sevilmeyen spor bırakılır.
• Net ve basit kurallar. Çok karmaşık kurallar ve uzun bekleme süreleri bazı çocukları zorlayabilir. Yüzme, koşu, jimnastik, dövüş sanatları, bisiklet ya da tırmanış gibi sürekli hareket içeren sporlar sıklıkla iyi uyum sağlar. Bunlar kesin bir liste değil, çocuğa göre değişir.
• Takım sporu isteyen çocuk. Futbol ya da basketbol gibi sporlarda taktik beklemek ve bekleme anları zorlayabilir. Çocuk istiyorsa antrenörle konuşup rol ve beklentiyi netleştirmek yararlı.
• İyi bir antrenör. Çocuğu anlayan, olumlu geri bildirim veren ve sabırlı bir antrenör, sporun kendisinden daha önemli olabilir.

Dikkat edilecekler

• Ceza olarak kullanmayın. “Sporu iptal ederiz” tehdidi, çocuğun en yararlı alanını elinden alır.
• Zorlamayın. Çocuğu hiç istemediği bir spora sokmak ters teper.
• Rekabet baskısı. Aşırı rekabetçi bir ortam özsaygıyı zedeleyebilir.
• İlaçla birlikte. İlaç kullanılıyorsa egzersiz sırasında yaşanan belirtiler (çarpıntı, baş dönmesi) hekime bildirilmelidir.
• Güvenlik. Dürtüsel çocuklarda kask ve koruyucu ekipmanın kullanımına ayrıca dikkat etmek gerekir.

Gün içi hareket molası

Spor kulübü yoksa ya da çocuk istemiyorsa küçük hareket parçaları da değerli:

• Ödev öncesi kısa bir koşu ya da zıplama. Bkz. DEHB'li çocukta ödev takibi.
• Ödev sırasında kısa hareket molaları.
• Okulda teneffüste hareketli oyun. Öğretmenle bunu konuşmak yararlı.
• Okula yürüyerek ya da bisikletle gitmek.
• Aile olarak hafta sonu doğa yürüyüşü.

Teneffüsü ceza olarak kısaltmak, hareketin en çok gerektiği çocuğun hareketini alır. Öğretmenle bu konuyu konuşmak için öğretmenle görüşmek yazısına bakabilirsiniz.

Ekran ve hareket dengesi

Hareket azaldığında ekran süresi genellikle artar ve birbirini besleyen bir döngü oluşur. Çocuklarda ekran süresi ve DEHB yazısı bu dengeyi anlatıyor.

Sonuç

Hareket, DEHB'li çocuğun bakım planında küçük ama gerçek bir yere sahip. Tedavinin yerini almaz; ama çocuğun günü, uykusu ve özgüveni için ucuz ve yan etkisi az bir destek.

Bu yazı bilgi amaçlıdır; çocuğunuz için karar onu değerlendiren hekime aittir.