DEHB polis olmaya engel mi? POMEM ve PAEM şartları

Polis olmak istiyorsan ve güncel bir DEHB tanın varsa, sana dürüst cevabı baştan vereyim: bugünkü yönetmeliğe göre yol çok dar. Tanı alıp ilaç kullanırken POMEM'den ya da PAEM'den "öğrenci olur" raporu almak, metne göre neredeyse mümkün görünmüyor. Çocuklukta kalmış, yıllardır ilaçsız ve belirtisiz bir geçmiş ise başka bir hikaye.

Bu yazıda Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği'ni ve EK-3'ünü mevzuat.gov.tr'deki güncel haliyle okudum. Yönetmelik 3 Ocak 2018 tarihli ve 30290 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmış, metinde gösterilen son değişikliği 18 Mart 2021 tarihli. Yeni Sağlık Raporları Yönetmeliği (19 Mayıs 2026, sayı 33258) de sürecin bazı kısımlarına dokunuyor. Karar sağlık kurulunun ve Emniyet'in sağlık komisyonunun, burada anlattığım metnin çerçevesi.

DEHB polis olmaya engel mi?

Yönetmeliğin 5. maddesi öğrenci adaylarının A dilimi sağlık şartlarına uymak zorunda olduğunu söylüyor. B, C, D, E dilimlerinde geçen hastalığı olanlar öğrenci olamıyor. EK-3'ün Ruh Sağlığı ve Hastalıkları bölümünde ise DEHB adıyla üç yerde geçiyor:

Dilim	Metindeki DEHB	Öğrenci adayı için
B	Geçirilmiş ruhsal bozukluklar arasında	Engel
C	Kronik nitelik kazanma ihtimali olan, sosyalliği ya da işlevselliği etkileyen	D sayılır, engel
D	Kronikleşmiş, işlevselliği bozmuş, tedaviye rağmen silahlı görev yapabilecek iyilik haline ulaşamamış	Engel

A diliminin kendi tarifi de sert: ruhsal yönden sağlam olmak, geçmişte ve halen hiçbir ruhsal hastalığın olmaması. Yani kural, ehliyet raporundaki gibi "işini yapabiliyor mu" sorusundan çok daha ileri gidiyor. DEHB ve ehliyet yazısındaki mantığı buraya taşıma, ölçü başka.

Son iki yıl kuralı ne anlama geliyor?

Sıkı görünen bu kuralın içinde bir cümle var ve bence bu yazının en önemli cümlesi o. EK-3'ün A dilimi şöyle devam ediyor: son iki yılın semptomsuz ve tedavisiz geçirilmesi psikiyatrik yönden sağlam kabul ediliyor. Hemen ardından bir sınır geliyor: C ve D diliminde geçen tanılar için süre ayrımı yok, bunlar öğrenciliğe engel.

Bunu birlikte okuyunca şöyle bir tablo çıkıyor. Diyelim ki biri 10 yaşında tanı almış, 14'ünde ilacı bırakmış, şimdi 22 yaşında, iki yıldır ne ilaç kullanıyor ne de belirti yaşıyor. Metne göre bu kişi sağlam kabul edilebilir. Diyelim ki başka biri son iki yıldır ilaç kullanmıyor ama belirtileri duruyor, işinde ya da okulunda zorlanıyor. "Tedavisiz" şartı tamam, "semptomsuz" şartı değil. Üstelik tablo C dilimi olarak yazılırsa iki yıl geçmiş olmasının önemi kalmıyor.

Burada dürüst olmam gereken bir nokta var. DEHB'nin seyri çoğu kişide tam düzelme değil, dalgalanma biçiminde. Yani "semptomsuz" sözcüğü kağıtta basit, muayenede değil. Kurulun neyi semptom sayacağını metin tek tek yazmıyor. Yönetmelikte bunun için açık bir ölçüt bulamadım.

Bir de eşlik eden kayıtlar var. EK-3'ün D dilimi intihar girişimini, yıkıcı davranımı, dürtü kontrol bozukluğunu ve davranım bozukluğunu ayrıca sayıyor. Bu başlıklar DEHB'den bağımsız yazılmış, ama çocukluk dosyasında DEHB'nin yanına "davranım bozukluğu" yazılmışsa, DEHB'nin kendisi geçmiş sayılsa bile dosya başka bir yerden takılır. İntihar girişimi ile hafif ya da orta derecede konuşma bozuklukları da A diliminde öğrenciliğe engel olarak anılıyor. Bu yüzden eski raporlarda tam olarak ne yazdığını görmek, tahminden iyidir.

Üçüncü bir örnek de vereyim. Diyelim ki 23 yaşındasın, üç ay önce tanı aldın, hiç ilaç kullanmadın. Metne göre son iki yılda psikiyatrik tanısı olduğu anlaşılana "öğrenci olamaz" kararı veriliyor. Yani "ilaç kullanmıyorum" demek bu durumda yetmiyor.

Hastane eski psikiyatri kayıtlarımı görür mü?

Evet, görebiliyor ve metin bunu açıkça yazıyor. EK-3, geçmiş muayene ve tedavi ayrıntıları ile ilaç kayıtlarını gösteren sistemler üzerinden son iki yıldaki psikiyatri muayenelerine ve psikotrop ilaç kayıtlarına bakılmasını düzenliyor. Metilfenidat ya da atomoksetin kaydı olan biri için bu önemli. Kayıt görülürse şöyle bir yol izleniyor:

1. Adaydan, ilacın yazıldığı yerden bir epikriz raporu getirmesi isteniyor. Bu raporu aday kendisi temin ediyor.
2. Kurul, ilacın psikiyatrik bir tanı için mi yazıldığını, tanı kriterlerini karşılayan bir tablonun olup olmadığını değerlendiriyor.
3. İlaç psikiyatrik tanı için yazılmamışsa ya da durum tanı kriterlerini doldurmayan geçici bir tabloysa "öğrenci olur" kararı verilebiliyor.
4. Son iki yılda psikiyatrik tanısı olduğu anlaşılana "öğrenci olamaz" kararı veriliyor.
5. Epikriz görülemezse, psikiyatrik tedavi geçmişi nedeniyle yine "öğrenci olamaz" kararı veriliyor.

Beşinci madde önemli: eski doktorunu bulamamak, sana karşı sonuç doğuruyor. Hekim emekli olmuş, muayenehane kapanmışsa kayıtları şimdiden aramaya başla.

Yönetmeliğin 9. maddesi de adayın sağlık bilgi formunu doğru doldurmak ve sağlık geçmişine ait tüm raporları okula bildirmekle yükümlü olduğunu söylüyor. Aynı madde, geçirilmiş hastalık raporlarının ve "askerliğe elverişli değildir" raporlarının da dosyaya eklenmesini istiyor. Saklamak, bana kalırsa, en kötü seçenek. Hem kayıt zaten görünüyor, hem de form bir beyan.

POMEM'de sağlık kontrolü nasıl işliyor?

POMEM Giriş Yönetmeliği'ne göre iki ayrı sağlık aşaması var. Sınavlardan önce ön sağlık kontrolü komisyonu adayları görüyor (madde 11). Bu aşama bir doktor ve iki rütbeli emniyet mensubundan oluşan bir komisyonun yaptığı ön eleme, dosyanın son sözü değil.

Asıl aşama sınavı kazandıktan sonra geliyor. Geçici kaydı yapılan adayların sağlık kurulu raporları Emniyet Genel Müdürlüğü'nün ilgili dairesine gönderiliyor, daire raporu inceliyor, gerekirse yeniden muayene ettirebiliyor ve POMEM öğrencisi olup olamayacağına karar veriyor (madde 17). Sağlık Raporları Yönetmeliği'nin 14. maddesi de polis eğitim kurumu adayları için tam teşekküllü sağlık kurulu raporu düzenlendiğini, kurum sevki olmayanlara bu raporun düzenlenmediğini söylüyor. Yani "önceden gidip polis raporu alayım" diye bir yol yok.

Bir pratik sonuç: sınavı kazanıp geçici kayıttan sonra elenmek mümkün. Hazırlık için bir yılını vermeden önce durumunu bilmek istiyorsan, psikiyatristine yukarıdaki maddeleri göstererek dosyanı konuş.

Sağlık kurulu neye göre karar veriyor?

Yönetmeliğin 7. maddesi bu konuda iki önemli şey söylüyor. Birincisi, aday mevcut sağlık durumuyla değerlendiriliyor. İkincisi, tedavi ile düzelebilen patolojilerin adaylıktan önce düzeltilmiş olması gerekiyor ve muayene tarihinden sonra bu tür tedaviler için hiçbir şekilde süre verilmiyor. Yani askerlikteki gibi "bir yıl sonra tekrar bakalım" kararı burada yok. Teşhis hanesine tespit edilen tüm hastalıklar yazılıyor, karar hanesine de ya "Sağlam" ya da hastalığın dilimi.

Hastanenin sözü de son söz değil. 10. maddeye göre rapor Emniyet'in sağlık komisyonuna gidiyor. Komisyon raporda bulgu, teşhis, dilim ve karar arasında çelişki görmezse "Öğrenci Olur" ya da "Öğrenci Olamaz" kararını veriyor. Yönetmeliğe uygunluk konusunda şüphe varsa raporu hastaneye geri gönderebiliyor, adayı başka bir tam teşekküllü hastaneye yönlendirebiliyor, danışman hastanelerin görüşünü alabiliyor.

DEHB tablosu dilimlere tam oturmuyorsa 21. madde devreye giriyor. Sınır vakalarda hastalığın seyri ve derinliği dikkate alınarak en yakın dilime uzman doktor ve kurul doktorları karar veriyor, bunu yaparken kişinin hizmet sınıfını ve yapacağı görevi de biliyorlar. Burası geniş bir takdir alanı, o yüzden muayenede tablonu net anlatan belgeler işe yarıyor.

Başvurudan önce neleri hazırlamalısın?

Bunu kesin sonuç vaat etmek için değil, sürprizle karşılaşmamak için yazıyorum. Ben olsam başvuru duyurusundan önce şunları yapardım:

• Psikiyatri kayıtlarımın tarihlerini çıkarırdım: ilk tanı, son muayene, son reçete.
• Son iki yılda psikiyatri muayenesi ya da psikotrop ilaç reçetesi varsa her biri için epikriz isterdim.
• Çocukluk dönemi tanısıysa ne kadar sürdüğünü, kimin bıraktırdığını ve bugünkü işlevimi gösteren bir değerlendirme yaptırırdım.
• Yetişkin değerlendirmesiyle güncel durumumu netleştirirdim; tanının bugün sürmediği de bir bulgu olabilir.

PAEM adayları için kural farklı mı?

PAEM'in kendi giriş yönetmeliğinin güncel metnini açamadım, bu yüzden oradaki ayrıntıları yazmıyorum. Ama sağlık tarafında Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği, "okul" tanımını Emniyet'in amir ve memur ihtiyacını karşılayan polis eğitim kurumları olarak yapıyor ve Polis Amirleri Eğitim Merkezi'nden de metinde söz ediyor. Benim okumama göre yukarıdaki A dilimi şartı PAEM öğrenci adayları için de geçerli. Yıllık başvuru kılavuzunu Polis Akademisi'nin sitesinden mutlaka kontrol et, çünkü kılavuz ek şart getirebilir.

Bir de yeni bir hüküm var. Sağlık Raporları Yönetmeliği'nin 64. maddesi, görevin silah kullanmayı gerektirdiği durumlarda olumlu rapor için ayrıca silah ruhsatı raporu şartlarının da aranacağını söylüyor. Metin genel yazılmış; polis adaylarına nasıl uygulandığını doğrulayamadım. Ama 2026 kuralları DEHB'yi silah raporunda da açıkça sayıyor, yani bu hüküm yolu daraltır, genişletmez.

Rapor olumsuz çıkarsa itiraz ve yeniden başvuru

İki ayrı yol var. Birincisi itiraz. Sağlık Raporları Yönetmeliği'nin 61. maddesine göre Emniyet yönetmeliği kapsamındaki rapora itiraz Emniyet Genel Müdürlüğü'ne yapılıyor; il sağlık müdürlüğüne ya da hastaneye doğrudan yapılan itiraz kabul edilmiyor. Genel süre 63. maddede otuz gün olarak geçiyor. Hakem hastane belirleniyor ve yeni raporun yeterli olup olmadığını yine Emniyet Genel Müdürlüğü değerlendiriyor.

İkincisi, POMEM Giriş Yönetmeliği'nin 17. maddesindeki yeniden başvuru. Giriş raporu "öğrenci olamaz" çıkan aday, ilişiğinin kesildiği tarihten itibaren bir yıl içinde, bir defaya mahsus, devlet ya da devlet üniversitesi hastanesinden iyileştiğini belirten durum bildirir sağlık kurulu raporuyla başvurabiliyor. DEHB açısından bu yolun ne kadar işe yarayacağını kestiremiyorum, çünkü bir yıl, metindeki iki yıllık süreden kısa.

Polis olduktan sonra DEHB tanısı alırsam ne olur?

Görevdeyken tanı alanlar için kural adaylardakinden çok farklı. Yönetmeliğin 16. maddesine göre A, B ve C dilimi şartlarını taşıyan personel aynı hizmet sınıfında çalışmaya devam ediyor. C dilimindekiler için sağlık komisyonu, hastalığın ciddiyetine göre faal görevler dışında farklı çalışma düzeni belirleyebiliyor. D dilimi ise Emniyet Hizmetleri Sınıfı için maluliyet anlamına geliyor. EK-3, D dilimini tedaviye rağmen gece ve gündüz silahlı çalışabilecek iyilik haline ulaşamamak olarak tarif ediyor.

Yani görevdeki bir polis için tanı almak, otomatik olarak işini kaybetmek demek değil. Bence bu, tanı almaktan korkan polisler için bilinmesi gereken bir şey. Ama süreç idari: psikiyatrik hastalıklarda B dilimi de dahil raporlar sağlık komisyonuna gidiyor. İlacı ve iş düzenini hekiminle konuş; işyerinde tanını söyleyip söylememe meselesi burada özel sektördekinden farklı işliyor, çünkü kurumsal rapor süreci devreye giriyor.

Emniyette polis dışında bir kadro mümkün mü?

Polis memuru ya da amiri olmak zorunda değilsen başka bir ihtimal var. 13. maddeye göre Emniyet Hizmetleri Sınıfı dışındaki sınıflara açıktan atamalarda A, B ve C dilimi şartları yeterli. Ama aynı maddede bir istisna var: psikiyatrik hastalıklar açısından C dilimi şartını taşıyanlar Emniyet'te devlet memuru olamıyor. Yani bu kapı da DEHB için geniş değil. Geçirilmiş bir tablo (B) geçebilir, işlevselliği etkileyen güncel bir tablo (C) geçmez.

Engelli kadrosu ise metinde açıkça kapalı: engelli personel olarak atanacaklarda psikiyatrik hastalıklar açısından engel oranı bulunanlar Emniyet'te memur olamıyor. Bu nedenle engelli raporu burada işine yaramaz, tersine çalışır.

Bana kalan

Yönetmelik DEHB'yi tek bir başlık altında topluyor. İlaçla düzenli yaşayan, dürtüselliğini yönetmiş biri ile tedavisiz kalmış biri arasındaki fark, ancak kurulun önündeki dosyada görünür. Bu yüzden dosyanın kendisi önemli: tanının ne zaman ve nasıl konduğu, tedavinin seyri, son yıllarda günlük hayatın nasıl gittiği.

Ben olsam şunu yapardım. Güncel tanım ve tedavim varsa bir yılımı POMEM hazırlığına vermeden önce psikiyatristimle bu maddeleri açar, dürüst bir tahmin isterdim. İlacı sırf rapor için bırakmazdım; bu karar hekimle verilir ve iki yıllık semptomsuz dönem iradeyle yaratılacak bir şey değil. Çocuklukta kalmış bir tanım varsa eski dosyalarımı toplar, başvururum.

Hayalin polislik ise bunu duymak zor, biliyorum. Ama asıl acı olan, her şeyi yapıp son aşamada raporla elenmek. O yüzden bu yazıyı olabildiğince açık yazdım.