03.10.2026 Günlük XXXIII Aletheia: tanı yeni bir şey eklemiyor

03.10.2026 Günlük Sayfa XXXIII

Hakikat bir şeyin eklenmesi değil, üstündekinin kaldırılması olabilir.

Cumartesi. Dolabın alt rafını boşalttım.

Oradan çıkanları saymayacağım, çünkü liste sıkıcı. Yalnızca bir şeyi yazacağım: aradığım bir kablo iki yıldır oradaymış ve ben o kabloyu iki kere yeniden satın almışım.

Kablo iki yıl boyunca vardı. Yokluğu benim bilgimdeydi, dünyada değil.

Kelimenin içindeki unutma

Yunanca hakikat kelimesi aletheia. Bu kelimenin ilginç tarafı, olumlu bir şeyden değil bir olumsuzlamadan kurulmuş olması.

Lethe unutma demek. Yeraltında aynı adı taşıyan bir ırmak var; suyundan içen geçmişini unutuyor. Baştaki a ise o unutmayı kaldırıyor.

Yani hakikat, kelimenin kendisinde, "örtülü olmayan" anlamına geliyor. Bulunan bir şey değil; üstü açılan bir şey.

Heidegger bu okumayı çok ileri götürdü ve hakikati bir örtü kaldırma olayı olarak kurdu. Klasik filologların bir kısmı buna itiraz etti; Yunanların kelimeyi gündelik kullanımda bu kadar yüklü bir anlamda kullanmadığını söylediler ve bu itiraz haklı olabilir.

Ama bir kelimenin etimolojisi, o kelimeyi kullananların her an düşündüğü şey olmasa bile, bir şey gösteriyor. Bu kelimeyi kuran dil, hakikatin karşısına yalanı değil unutmayı koymuş.

Tanı günü ne oldu

Tanıyı yirmi üç yaşımda aldım. O gün hiçbir şeyim değişmedi.

Dikkatim aynı dikkatti. Erteleme aynı ertelemeydi. Odadaki dağınıklık, bitirilmemiş kurslar, yarım defterler, hepsi yerli yerinde duruyordu.

Değişen tek şey, bunların bir arada durabileceği bir ad kazanmasıydı.

Bir ad, yeni bir şey üretmiyor. Yapmaya başladığı şey başka: dağınık duran şeyleri birbirine bağlıyor. Yirmi yıl boyunca yirmi ayrı kusur gibi görünen şeyler, tek bir yapının yirmi görünümü haline geliyor.

Bu, kabloyu bulmaya benziyor. Kablo zaten oradaydı. Bulduğum an yeni bir kablo doğmadı; benim görme alanım genişledi.

Tanı hayatı nasıl değiştirir yazısında bunu dışarıdan anlatmıştım. Bugün içeriden yazıyorum ve içeriden bakınca kelime seçimi önemli hale geliyor. Tanı "öğrenmek" değil, "örtünün kalkması".

Örtüyü kim örtmüştü

Burada rahatsız edici bir soru var ve bugün onu sormak istiyorum.

Eğer hakikat örtünün kalkmasıysa, birinin o örtüyü örtmüş olması gerekiyor.

Bir kısmını ben örttüm. Maskeleme yazısında anlattığım şey tam olarak budur: zorlandığın yeri gizlemeyi öğreniyorsun, çünkü gizlemek, açıklamaktan ucuz. Yirmi yıl boyunca her gün, biraz daha kalın bir örtü ördüm ve ördüğümü fark etmedim. Örgü işe yarıyordu.

Bir kısmını da ben örtmedim. Bir çocuğun dikkatinin dağılması, davranış olarak okunursa tembellik çıkıyor; yapı olarak okunursa başka bir şey çıkıyor. Hangi okumanın yapılacağına çocuk karar vermiyor.

İkisini birbirinden ayırmak önemli, çünkü biri benim elimde, diğeri değil. Elimde olmayan için kendimi suçlamayı bıraktım. Elimde olanı ise hala sürdürüyorum; maskeleme tanıyla bitmiyor.

Örtü kalkınca ne oluyor

Açılan şeyin güzel olacağına dair bir garanti yok ve bunu söylemek gerekiyor.

Dolabın alt rafından kablo çıktı, doğru. Yanında iki yıl önce başlayıp bırakılmış bir kurs dosyası da çıktı. Kabloyu bulmak iyi hissettirdi, dosyayı bulmak hissettirmedi.

Aletheia bir teselli kavramı değil. Yalnızca görünür kılıyor; gördüğün şeyin hoşuna gitmesi gibi bir sözü yok.

Yarım kalan kurslar yazısında bu dosyaların neden biriktiğini yazmıştım. Bugünkü farkım şu: dosyayı geri koymadım, attım. Attığım şey kurs değildi, o kursu bitirmemiş olmanın iki yıldır rafta beklemesiydi.

Unutmanın iki türü

Günün sonunda şunu düşündüm. Lethe'nin iki ayrı hali var ve ikisi aynı şey değil.

Birincisi, bir şeyin aklından çıkması. DEHB'de bunun adı var ve gündelik. Kablo nerede, randevu ne zaman, ocak açık mı. Unutkanlık normal mi yazısında bu türü ele almıştım.

İkincisi ise bir şeyin hiç görünmemiş olması. Unutulmuş değil, hiç kaydedilmemiş. Geç tanının yaptığı şey bu ikincisiyle ilgili. Yirmi üç yıl boyunca kaydedilmeyen bir şey vardı ve ben onu unutmamıştım, hiç bilmemiştim.

Birincisi için liste tutuyorum. İkincisi için bu siteyi yazıyorum.

Örtüyü kim kaldırıyor

Bugün beni asıl meşgul eden soru buydu ve cevabı rahatsız edici.

Eğer tanı bir örtü kaldırmaysa, örtüyü kaldıran el benim elim değil. Bir hekimin elinde.

Bu, bilgi felsefesinde eski bir tartışmanın tam ortasına düşüyor. Bir şeyi bilmek için ona kendin ulaşman mı gerekiyor, yoksa güvenilir birinin söylemesi yeterli mi?

Gündelik hayatta ikincisini sürekli yapıyoruz. Doğduğum tarihi kendim hatırlamıyorum; biri söyledi, biliyorum. Bu bilginin değeri, kendi gözümle gördüğüm bir şeyden daha düşük değil.

Ama tanı söz konusu olunca iş karışıyor. Çünkü burada söylenen şey dışarıdaki bir olgu değil, benim kendim hakkında.

Tanıdan sonraki ilk aylarda bana en çok zorluk çıkaran şey buydu. Kendi hayatımın açıklamasını başkasının ağzından duymak, bir yanıyla rahatlatıcı, bir yanıyla sinir bozucuydu. Yirmi üç yıl boyunca her gün o hayatı yaşayan bendim ve açıklamayı kırk dakikalık bir görüşmeden sonra biri söylüyordu.

Zamanla şunu gördüm. Hekim örtüyü kaldırmadı. Örtünün kaldırılabileceğini söyledi.

Altındakini tanımak hala benim işimdi ve yıllar sürdü. Hangi davranışın yapıyla, hangisinin alışkanlıkla, hangisinin korkuyla ilgili olduğunu ayırmak bir görüşmede olmuyor.

Tanı sonrası yas yazısında bu ayırma işini anlatmıştım. Bugün eklemek istediğim şey şu: örtüyü kaldıran el başkasının eli olabilir, ama altındakine bakmayı kimse senin yerine yapamıyor.

Bu yüzden tanı bir son değil. Kelimenin kendisinde de bu var zaten: aletheia bir durum değil, bir olay. Bir kere olup biten bir şey değil, tekrar tekrar yapılması gereken bir hareket.

Yazmak neden işe yarıyor

Günün sonunda bu kavramın benimle ilgili en somut tarafına geldim.

Eğer hakikat bir örtü kaldırmaysa, kaldırma işi bir alet gerektiriyor. Bende o alet yazmak.

Bunu uzun süre bir alışkanlık sandım. Şimdi başka görüyorum: yazmadan önce bir şeyi bildiğimi sanıyorum, yazarken bilmediğimi görüyorum.

Bugünkü yazının kendisi örnek. Dolabın alt rafıyla tanı arasında bir bağ kuracağımı masaya oturduğumda bilmiyordum. Kablo hikayesini yazdım, sonra iki yıl boyunca orada durduğunu yazdım ve cümleyi bitirdiğimde bağ kendiliğinden ortaya çıktı.

Bu, aletheia'nın bir olay olmasıyla ilgili sanıyorum. Örtü düşünerek kalkmıyor; bir hareketle kalkıyor.

Neden felsefe yazıları yazıyorum metninde bunun bir kısmını anlatmıştım. Bugün eklemek istediğim şey, aynı aletin DEHB tarafında da çalıştığı.

Kafanın içinde dönen bir düşünce, ölçülebilir bir şey değil. Yazıya döküldüğü an ölçülebilir hale geliyor: uzunluğu belli oluyor, tekrarları görünüyor, dayanağı olup olmadığı anlaşılıyor.

Zihinsel yük yazısında bunu boşaltma olarak anlatmıştım. Bugün gördüğüm şey, boşaltmanın yan ürünü: boşalttığın şeyi ilk defa görüyorsun.

Bugün dinlediğim

Arvo Pärt — Tabula Rasa, ikinci bölüm: Silentium.

İki keman, hazırlanmış bir piyano ve yaylılar için. İkinci bölüm boyunca müzik yavaşlıyor, seyreliyor, aralıklar açılıyor. Sonunda neredeyse hiçbir şey kalmıyor ve o hiçbir şey, parçanın en dolu yeri oluyor.

Parçanın adı boş levha demek. Üstünde hiçbir şey yazmayan tahta.

Bugüne uygun bulmamın sebebi şu: boş levha, bilginin yokluğu değil. Üstündeki yazıların silinmiş hali. Silinince altından levhanın kendisi çıkıyor.

Tanı bende böyle bir şey yaptı. Üstüme yıllarca yazılmış cümleleri silmedi ama hangisinin benim yazım olmadığını gösterdi.

Yarına

Yarın pazar. Evde kalacağım.

Alt rafı boşalttım, üst raf duruyor. Yarın ona bakmayacağım, bilerek. Bir günde iki raf, bende biten bir şey değil; başladığım ikinci rafın yarısında kalır ve gün, kazanılmış olmaktan çıkar.

Bir rafı bitirip durmak, iki rafı yarılamaktan iyi. Bunu öğrenmem uzun sürdü.