DEHB'de yarım kalan kurslar ve sertifikalar

Bir kurs listesi düşün. Her birinin yanında bir ilerleme çubuğu var ve çubukların hiçbiri sona ulaşmamış. Bazılarına kayıt olunduğu gün bir kez girilmiş, bazıları neredeyse bitmek üzereyken bırakılmış.

Bu listenin sahibi olmak için DEHB'li olmak gerekmiyor. Ama DEHB'li biri bu listeye bakınca çoğu zaman aynı cümleyi kuruyor: "Hiçbir şeyi bitiremiyorum."

Benim alanımda, dijital stratejide, neredeyse her ay yeni bir araç, yeni bir platform ve onunla birlikte yeni bir eğitim çıkıyor. Yeni bir şey öğrenmeyi seviyorum. Bu yazı o sevginin arkasında biriken yarım işler üzerine.

DEHB'de hobi mezarlığı yazısında malzemesi dolapta bekleyen uğraşları yazmıştım. Kurslar biraz farklı: çoğu iş ya da kariyer için alınıyor, parası ödeniyor, bir sertifika vaat ediyor ve yarım kalınca "kendime yatırım bile yapamıyorum" duygusunu da beraberinde getiriyor.

Herkes bırakıyor

Önce biraz rahatlatıcı bir veri. Reich ve Ruipérez-Valiente, MIT ve Harvard'ın edX üzerinden 2012-2018 arasında açtığı kursların verisine baktı. Kayıt olanların yüzde 52'si kursa hiç başlamadı. Bütün katılımcılar içinde tamamlama oranı 2017-18'de yüzde 3,13'e inmişti ve altı yıl boyunca bir iyileşme görülmedi (Reich ve Ruipérez-Valiente, 2019).

Bu çalışma DEHB'ye bakmıyor. Ama şunu gösteriyor: yarım kalan kurs, kişisel bir kusurdan çok bu öğrenme biçiminin olağan sonucu. Kendi başına ilerlenen, dışarıdan kimsenin takip etmediği, sonsuza kadar erişilebilen bir kurs çoğu insan için bitmiyor.

Kayıt anı neden bu kadar iyi hissettiriyor

Kayıt butonuna bastığım an bende tuhaf bir hafiflik oluyor. Sanki öğrenmeye başlamışım gibi. Sanki eksik olan şeyi tamamlamışım gibi.

Dai ve arkadaşlarının "yeni başlangıç etkisi" üzerine çalışması bu duyguyu açıklayan bir çerçeve sunuyor. İnternette diyet aramaları, spor salonu ziyaretleri ve hedeflere bağlanma; yeni bir haftanın, ayın, yılın ya da dönemin başlangıcı, bir doğum günü ya da tatil gibi zamansal dönüm noktalarından sonra artıyor. Yazarlara göre bu dönüm noktaları geçmişteki kusurları "önceki döneme" bırakıyor ve insanı hayatına daha geniş bir yerden bakmaya itiyor (Dai ve ark., 2014).

Yeni bir kursa kayıt olmak da küçük bir dönüm noktası. Önceki yarım kalanlar bir anlığına geride kalıyor; yeni ben bu sefer bitirecek. Sözlükte bu duygunun iki akrabası var: yeni defter etkisi ve pazartesi yanılgısı.

Sorun, dönüm noktasının motivasyonu başlatıp sürdürmeyi garanti etmemesi. Birinci modülün sonunda yenilik sönüyor, sertifika hâlâ çok uzakta.

Kayıt olmak öğrenmenin başlangıcı gibi hissettiriyor; çoğu zaman yalnızca planın başlangıcı.

DEHB'de uzak ödül

DEHB tarafı tam burada devreye giriyor.

Marx ve arkadaşlarının meta analizi, toplam 3.763 katılımcıyı kapsayan 37 grup karşılaştırmasını bir araya getirdi. DEHB'li katılımcılar, küçük ama hemen gelen ödülü büyük ama gecikmiş ödüle kontrollerden daha sık seçti; etki küçük ile orta arasındaydı. Gerçek ödül verilen görevlerde bu eğilim daha belirgin hâle geliyordu (Marx ve ark., 2021).

Bir kursun ödülü çoğu zaman haftalar, belki aylar sonra geliyor: sertifika, yeni bir iş becerisi, bir gün işe yarayacak bilgi. Aynı akşam elimin altındaki diğer seçeneklerin ödülü ise saniyeler içinde geliyor. Sözlükte ödül gecikmesi. Motivasyon sisteminin geri kalanını dopamin ve motivasyon yazısında anlattım.

Hedefine ulaşanlar ne yapıyor

Kizilcec ve arkadaşları, online kurs katılımcılarının öz düzenleme stratejilerini ve kurs içindeki davranışlarını birlikte inceledi. Hedef belirleme ve stratejik planlama, katılımcıların kendi kurs hedeflerine (sertifika almak da dahil) ulaşmasını yordayan stratejiler oldu (Kizilcec ve ark., 2017).

Bu çalışmada beni en çok düşündüren kısım "kişisel hedef" ifadesi oldu. Herkes bir kursu baştan sona bitirmek için kayıt olmuyor. Kimi bir modülü, kimi tek bir konuyu öğrenmek istiyor. Hedefimin ne olduğunu baştan yazmadığımda, iki modül izleyip ihtiyacımı karşılasam bile kendimi başarısız sayıyorum.

Kaydolmadan önce kendime sorduğum sorular

Bu bilgiyi hangi işte, ne zaman kullanacağım? Cevap "bir gün" ise kursu şimdilik bir listeye yazıyor, kayıt olmuyorum.

Kursun bir bitiş tarihi var mı? Canlı oturumu, grubu ya da ödev teslim tarihi olan kurslar benim için çok daha bitirilebilir. "Ömür boyu erişim" bana özgürlükten çok, bitmeyen bir erteleme izni gibi geliyor.

Şu anda açık kaç kursum var? Bir tane varsa yenisine başlamıyorum. Tek açık kurs kuralı basit, ama en çok çiğnediğim kural da bu.

Benim hedefim ne? Kursun tamamı mı, üç modül mü, tek bir beceri mi? Bunu kayıt sayfasına değil, kendi notlarıma yazıyorum.

Takvimde yeri var mı? Haftanın hangi günü, kaç dakika? Yer yoksa kurs da yok.

İndirim anları

Kurs satın almanın en riskli anları bende kampanya dönemleri. Süreli bir indirim "şimdi almazsam kaçıracağım" duygusunu tetikliyor ve yukarıdaki soruların hepsi atlanıyor. Ani karar vermenin çekiciliği ile hemen gelen ödülün çekiciliği bu anlarda birleşiyor.

Kendime koyduğum basit bir kural var: indirimli bir kursu gördüğümde bir gün bekliyorum. Ertesi gün hâlâ o soruların cevabı netse alıyorum. Çoğu zaman ertesi gün aynı heyecanı bulamıyorum ve bu bana kursun asıl neye hitap ettiğini gösteriyor: öğrenme ihtiyacına mı, yeni başlangıç duygusuna mı. Bu, alışverişte kullanılan bir gün bekleme alışkanlığının kurs hâli.

Kursu bitirilebilir kılan küçük değişiklikler

Kayıt olduktan sonra da bir kursun kaderini değiştirebilecek birkaç şey var.

Kursu bir işe bağlamak. Öğrendiğim şeyi aynı hafta gerçek bir işte kullanmaya çalışıyorum. Bir modülde anlatılan yöntemi o hafta bir projede denemek, sertifikanın uzak ödülünü yakın bir ödüle çeviriyor: "bunu öğrendim ve bugün işe yaradı."

Modülleri küçültmek. Bir modül bir saatse onu yirmişer dakikalık üç oturuma bölüyorum. Bir saatlik oturum için takvimde yer bulmak zor; yirmi dakika çoğu gün bulunuyor.

Yalnız başına almamak. Aynı kursu bir arkadaşla almak ya da haftada bir saat aynı anda, kameralar açık izlemek, kimsenin takip etmediği bir kursa bir takipçi ekliyor. Bu yöntemin mantığını eşlikçi çalışma yazısında anlattım.

Son modülü baştan planlamak. Kursların sonu genelde en sıkıcı kısım: final projesi, sınav, belge yüklemek. En heyecanlı olduğum başlangıç anında son modül için takvimde bir tarih ayırmak, sonradan o tarihi bulmaktan çok daha kolay.

Sertifikayı tek hedef yapmamak. Sertifika bazen gerçekten gerekli; bir başvuru ya da gösterilecek bir belge için. Ama çoğu zaman aradığım şey belgeden çok beceri. Hangisini istediğimi bilmek, kursun hangi kısmına ne kadar emek vereceğimi belirliyor.

Ara vermek ile bırakmak

Bir ayrım yapmayı da öğrendim: bir kursa üç hafta girmemek onu bırakmış olmak anlamına gelmiyor.

DEHB'de ilgi dalgalı. Bir dönem yoğun iş, bir dönem yorgunluk, bir dönem başka bir ilgi kursun önüne geçebiliyor. "Üç haftadır girmedim, demek ki yine yarım bıraktım" cümlesi çoğu zaman gerçekten bırakmama sebep oluyor. Oysa ara vermek geri dönülebilir bir durum. Geri dönmeyi kolaylaştıran şey, nerede kaldığımı yazmak: son izlediğim ders, aklımda kalan tek cümle, bir sonraki adım. Döndüğümde sıfırdan başlamıyorum. Yarım kalma korkusu bazen yarım kalmanın kendisinden daha çok enerji harcıyor.

Yarım kalanla barışmak

Listemde yarım kalan kurslar hâlâ var ve hepsini bitirmeyeceğim. Bunu kabul etmek, onları bitirmeye çalışmaktan daha iyi geldi.

İnsan bazen öğrenmeyi sevdiği için değil, öğrenmediği için kendini suçladığı için kayıt oluyor. Bu ikisini ayırmak, hangi kursa gerçekten başlayacağımı seçmemi kolaylaştırdı. Yarım kalan kurslar üzerine biriken suçluluk ağırlaşıyorsa utanç ve öz şefkat yazısı o tarafa bakıyor.