DEHB'de rutin nasıl kurulur (ve neden hep bozuluyor)
DEHB'de rutinlerin neden tutmadığı, otomatikleşmenin neden daha uzun sürdüğü ve gerçekten kalıcı olan sistemleri kurma yolları.
Bu yazıda 4 bölüm var
Yeni bir sistem kuruyorsun. İki hafta mükemmel çalışıyor. Üçüncü hafta yok oluyor.
Bu döngü DEHB'de o kadar tanıdık ki, çoğu kişi bir süre sonra sistem kurmayı bırakıyor.
Neden bozuluyor
Otomatikleşme yavaş. Bir davranışın düşünmeden yapılır hâle gelmesi tekrar istiyor. DEHB'de bu tekrar sayısı daha yüksek, yani "artık alışkanlık oldu" noktası daha geç geliyor. O noktaya varmadan yenilik bitiyor.
Sistemin kendisi ödül üretiyordu. Yeni defter, yeni uygulama, yeni renk kodu. Çalışan şey sistem değil, yeniliğin verdiği uyarım. Buna yeni defter etkisi deniyor. Uyarım bitince sistem de bitiyor.
Fazla karmaşık kuruluyor. İlk heves döneminde kurulan sistemler genelde sürdürülemeyecek kadar ayrıntılı oluyor. Yedi kategori, üç renk, günlük gözden geçirme. İyi bir haftada mümkün, kötü bir haftada imkânsız.
Tek bir kayıp her şeyi bitiriyor. Bir gün atlanınca zincir kırılıyor ve ya hep ya hiç düşüncesi devreye giriyor.
Bozulan sistem kötü sistem değil. Genelde iyi bir günde kurulmuş, kötü bir güne dayanmayan sistem.
Kalıcı olanların ortak özelliği
Az. Tek bir yer, tek bir liste, tek bir kural. Karmaşıklık her zaman sürdürülebilirliğin düşmanı.
Görünür. Kapalı çekmeceye giren sistem unutuluyor. Görünürlük ilkesi görünür yer sistemi yazısında ayrıntılı.
Mevcut bir şeye eklenmiş. Sıfırdan yeni bir alışkanlık kurmak yerine, zaten yapılan bir şeyin arkasına eklemek: alışkanlık yığını. "Kahveyi koyduktan sonra ilacı alırım."
Kötü güne göre tasarlanmış. Sistemi en iyi günündeki hâline göre kurarsan iki hafta sürüyor. En kötü günündeki hâline göre kurarsan kalıyor.
Pratik kurallar
- Tek seferde tek değişiklik. Aynı anda üç yeni alışkanlık kurmak, üçünün de bitmesi demek.
- Adımı gülünç derecede küçült. "Her gün spor" değil, "spor ayakkabılarını giy". Küçük adım kalıcı oluyor, büyük adım iki hafta sürüyor.
- Zincir kırılınca devam et. Bir gün atlamak sistemi bitirmiyor. Kural şu olabilir: asla iki gün üst üste atlamamak.
- Sabit çapa saatler. Günü bölen iki üç sabit olay, geri kalanının etrafına yerleşmesini sağlıyor.
- Haftada bir gözden geçirme. Sistemi düzeltmek için ayrı bir zaman ayırmak, sistemi kurmaktan daha önemli.
- Yenilik ihtiyacını kabul etmek. Aynı sistemin görünümünü ara ara değiştirmek (yeni renk, yeni yer) yeniliği sisteme zarar vermeden içeri alıyor.
Bir de şu
Rutin kurmak DEHB'de bir kişilik testi değil. Otomatikleşme daha yavaş geliştiği için daha fazla dış destek gerekiyor, o kadar. Alarm kullanmak, listeye bakmak ve hatırlatıcı kurmak bunun parçası, zayıflık işareti değil.