DEHB'de tükenmişlik

Tükenmişlik genelde çok çalışmakla açıklanıyor. DEHB'de tablo biraz farklı: iş aynı, maliyet farklı.

Neden daha erken geliyor

Sıradan bir gün DEHB'de daha pahalı. Aynı toplantı, aynı rapor, aynı alışveriş; ama arka planda sürekli çalışan bir telafi sistemi var.

• Unutmamak için üç kez kontrol etmek
• Geç kalmamak için erken çıkmak ve beklemek
• Dağınık görünmemek için maskelemek
• Dikkat kaymalarını sürekli toplamaya çalışmak
• Duygusal tepkiyi bastırmak

Bunların hiçbiri işin kendisi değil. Hepsi işin yanında yürüyen ikinci bir iş. Akşam gelen yorgunluk o ikinci işin faturası.

Young ve arkadaşlarının uzlaşı bildirisi, özellikle uzun süre tanı almamış kadınlarda bu birikimin yüksek olduğuna dikkat çekiyor (Young ve ark., 2020).

Neye benziyor

Tükenmişliğin DEHB'deki hâli, klasik tarifden biraz farklı görünüyor:

• En basit işler bile yapılamaz hâle geliyor (duş, bulaşık, mesaj yanıtlamak)
• Daha önce çalışan hiçbir yöntem çalışmıyor
• Sosyal temas orantısız yorucu geliyor
• Duygusal tepkiler daha da hızlı ve daha büyük
• Uyku düzeni tamamen dağılıyor
• İlgi duyulan şeylere bile ilgi kalmıyor

Bu tablo dışarıdan tembellik gibi görünüyor, ve en çok kişinin kendisi böyle yorumluyor. Sonuç: daha çok zorlamak, ve daha derin bir çöküş.

Tükenmişlik dinlenme eksikliği değil. Kapasitenin uzun süre aşılmış olması.

Depresyondan ayrımı

İkisi benzer görünüyor ve sık birlikte bulunuyorlar. Kaba bir ayrım şu:

Tükenmişlik genelde bağlama bağlı: iş ya da sorumluluk azaldığında bir miktar toparlanma oluyor. Depresyonda bağlam değişse de tablo sürüyor, ve değersizlik hissi ile umutsuzluk daha merkezde.

Bu ayrımı bir uzman yapıyor, ve yapılması gerekiyor çünkü tedavileri farklı.

Toparlanma neye benziyor

Yük gerçekten azalmalı. Hafta sonu uyumak yetmiyor. Sorumluluk sayısının bir süre için gerçekten düşmesi gerekiyor. Bu genelde birine hayır demeyi ya da bir şeyi bırakmayı gerektiriyor.

Maskeyi indirmek. En pahalı kalem bu. Bir kişiye anlatmak, telafi sistemlerini gizlememek, "iyiyim" demeyi azaltmak.

Uyku önce. Uyku borcu kapanmadan hiçbir şey düzelmiyor; uykusuzluk DEHB belirtilerinin tamamını taklit ediyor.

Beklentiyi düşürmek. Toparlanma döneminde eski performansı hedeflemek yeni bir çöküş üretiyor. Bu dönemde "yeterince iyi" gerçek bir hedef.

Enerji bütçesi. Günlük enerjiyi sınırlı bir kaynak gibi planlamak. Pahalı günlerin (yeni insanlar, uzun toplantılar) ertesine yoğun iş koymamak.

Önlemek

Tükenmişlik aniden gelmiyor, aylarca birikiyor. Erken işaretleri genelde şunlar: hafta sonlarının tamamen dinlenmeye gitmesi, sosyal davetleri sürekli iptal etmek, sevilen uğraşlara elin gitmemesi, ve sürekli "bu dönem geçince" demek.

O cümle kurulmaya başlandığında yük zaten fazla.