DEHB'de telefon etmek neden bu kadar zor
İki dakikalık bir aramanın haftalarca ertelenmesi. Telefon kaçınmasının nedenleri ve aramayı gerçekten yapılabilir hâle getiren küçük hazırlıklar.
Bu yazıda 5 bölüm var
Randevu almak için aranacak bir numara var. İki dakika sürecek. Üç haftadır listede duruyor.
Buna telefon kaçınması deniyor ve DEHB'li yetişkinler arasında yaygın biçimde anlatılıyor.
Telefonun farkı ne
Mesaj yazmak ile telefon etmek arasında, iletişim biçimi açısından ciddi farklar var:
- Gerçek zamanlı. Düşünmek için duraklamak mümkün değil. Sessizlik hemen fark ediliyor.
- Geri alınamaz. Yazdığın cümleyi silip yeniden yazabilirsin; söylediğin cümleyi silemezsin.
- Çift görev. Karşıdakini dinlerken aynı anda cevabını kurmak gerekiyor. Bu doğrudan çalışma belleğine yaslanan bir iş ve DEHB'de bu alan daha sınırlı çalışıyor (Kofler ve ark., 2010).
- Not tutulamıyor. Verilen bilgiyi akılda tutmak gerekiyor. Randevu saati, isim, adres.
Üstüne bir de geçmiş biniyor. Daha önce kelime bulamadıysan, konuyu kaçırdıysan ya da söz kestiysen, bir sonraki arama bu anıların üstüne geliyor.
Telefon etmek küçük bir iş gibi görünüyor. İçinde aynı anda yürütülen dört ayrı iş var.
Kaçınma nasıl büyüyor
Sirois ve Pychyl'in (2013) çerçevesi burada da geçerli: ertelemek, o andaki rahatsızlığı anında ortadan kaldırıyor. Bu rahatlama ertelemeyi pekiştiriyor.
Sonra ikinci katman geliyor: gecikmenin kendisi. "Üç haftadır aramadım" bilgisi aramayı daha da zorlaştırıyor, çünkü artık aramanın yanına bir de açıklama borcu ekleniyor.
Bu noktada mesele erteleme olmaktan çıkıp kaçınmaya dönüşüyor: işi geciktirmiyorsun, varlığını zihninden siliyorsun.
Aramayı yapılabilir kılan şeyler
İlk cümleyi yaz. Sadece ilk cümle. "Merhaba, randevu almak için arıyorum." Konuşmanın en zor kısmı açılış ve o kısmı ezberlemek gerisini akıtıyor.
Soracaklarını listele. Üç madde yeterli. Konuşma sırasında listeye bakmak, hem unutmayı hem "başka bir şey var mıydı" endişesini ortadan kaldırıyor.
Kâğıt ve kalem hazır olsun. Not alacağın yer önceden hazır değilse, konuşma sırasında aramak zorunda kalıyorsun ve o anda konuşmayı kaçırıyorsun.
Ayakta ve yürüyerek konuş. Çok sık bildirilen bir şey: hareket hâlindeyken konuşmak daha kolay geliyor.
Zaman penceresi belirle. "Bugün arayacağım" zayıf. "Saat 11.00'de arayacağım" güçlü. Belirsiz niyet, aramanın gün boyunca ertelenmesine yol açıyor.
Sesli mesaj için hazırlan. Açılmadığında ne söyleyeceğini de yaz. Hazırlıksız yakalanmak, bir sonraki aramayı zorlaştıran anılardan biri.
Kaçınma ne zaman başka bir şeye işaret eder
Telefon etmekten kaçınmak tek başına DEHB'ye özgü değil. Sosyal kaygı da benzer bir tabloya yol açabiliyor ve ikisi sık birlikte bulunuyor (Kooij ve ark., 2019).
Kaba bir ayrım şu: DEHB'ye bağlı kaçınmada asıl mesele başlamak ve akılda tutmak. Sosyal kaygıda ise merkezde başkasının değerlendirmesi duruyor: aptal görüneceğim, kekeleyeceğim.
İkisi birlikte de olabilir. Aramaktan kaçınmak hayatını daraltıyorsa, bunu bir uzmanla konuşmak yerinde olur.
Özet
Telefon etmek küçük bir iş olarak görülüyor, oysa aynı anda yürütülen birkaç işten oluşuyor. Yükün bir kısmını kâğıda aktardığında arama gerçekten iki dakikaya iniyor.
Yazılı kanalın tarafını e-posta ve mesaj felci yazısında ele aldım.