Erteleme mi, kaçınma mı? Aradaki fark çözümü değiştiriyor
Erteleme ve kaçınma farklı iki şey ve farklı çözümler istiyor. Hangisinde olduğunu anlamanın yolu ve her biri için işe yarayanlar.
Bu yazıda 5 bölüm var
İki dakika kuralı bazı işlerde işe yarıyor, bazılarında hiç. Sebebi çoğu zaman şu: o iki iş aslında aynı türden değil.
Ayrım nerede
Erteleme bir zamanlama sorunu. İş akılda duruyor, rahatsız ediyor, "yapmam lazım" diye tekrar tekrar geliyor. Sonra yapılıyor, genelde son anda.
Kaçınma bir yaklaşma sorunu. İş akla gelmiyor. Geldiği anda zihin başka bir yere kayıyor. Zarf açılmıyor, klasör görülmüyor, sonuç okunmuyor.
Kendini test etmenin basit bir yolu var: o işi düşününce ne hissediyorsun?
- Sıkıntı, isteksizlik, "of" → büyük ihtimalle erteleme
- Mide düğümlenmesi, konuyu değiştirme isteği, boşluk → büyük ihtimalle kaçınma
Ertelemede ne işe yarıyor
Burada sorun başlama eşiği. Eşiği düşüren her şey çalışıyor:
- İşi saçma derecede küçük bir ilk adıma bölmek
- Sesli bir sayaçla iki dakikalık başlangıç
- İşi sevilen bir şeyle eşleştirmek: ödül eşleştirme
- Ortamı hazırlamak, başlamadan önceki toplama aşamasını kaldırmak
Ayrıntısı iki dakika kuralı yazısında.
Kaçınmada ne işe yaramıyor
Yukarıdakilerin hepsi. Eşiği düşürmek, iki dakikalık başlangıç, küçük adım: hiçbiri kaçınmayı çözmüyor, çünkü mesele işin büyüklüğü değil.
Kaçınmanın altında genelde bir duygu var: suçluluk (aylardır ertelenmiş), korku (sonuç kötü çıkacak), utanç (bu hâle nasıl geldim). O duyguya yaklaşmadan iş de yaklaşmıyor.
Kaçınmada ne işe yarıyor
Başka biriyle yapmak. En güvenilir çözüm bu. Eşlikçi çalışma: kişi yardım etmiyor, sadece orada. Yalnızken taşınamayan duygu, birinin yanında taşınabilir hâle geliyor.
İşi ikiye ayırmak: bakmak ve yapmak. "Faturayı öde" değil, "zarfı aç ve içine bak". Yapmak zorunda değilsin, sadece bakacaksın. Kaçınmada asıl engel bakmak.
En kötü senaryoyu yazmak. Kaçınılan işin arkasındaki korku genelde belirsiz. Yazıya dökülünce çoğu zaman küçülüyor; küçülmediğinde de en azından somut bir şeye dönüşüyor.
Süreyi sınırlamak. "Bu konuya bugün yirmi dakika ayıracağım, sonra bırakacağım." Kaçınmada sonsuz taahhüt duygusu var; sınır onu kırıyor.
Yardım istemek. Vergi, resmî evrak, sağlık randevusu gibi işlerde bir muhasebeci ya da bir yakın, işi bambaşka bir boyuta indiriyor. Bunu bir yenilgi saymamak gerekiyor.
Erteleme "sonra yaparım" der. Kaçınma hiçbir şey demez, ve sessizliği fark etmek zordur.
Ne zaman daha fazlası gerekiyor
Kaçınma hayatın birçok alanına yayılmışsa, aylardır sürüyorsa ve yanında umutsuzluk ya da uyku bozukluğu varsa mesele yalnızca DEHB olmayabilir. Kaygı bozuklukları ve depresyon DEHB'ye sık eşlik ediyor ve kaçınmayı belirgin biçimde artırıyor (Faraone ve ark., 2021).