DEHB'de sağlık randevuları ve takip

Bir ağrı var. Doktora gitmen gerektiğini biliyorsun. Randevu almak için aramayı erteliyorsun. Sonunda arıyorsun, randevu iki hafta sonraya çıkıyor, o güne kadar unutuyorsun. Gidiyorsun, tahlil isteniyor, tahlili yaptırmıyorsun.

Zincirin herhangi bir yerinde kopan bir halka, bütün süreci durduruyor.

Neden bu kadar kırılgan bir zincir

Sağlık takibi tek bir iş olarak konuşuluyor ama en az beş adımdan oluşuyor:

1. Gitmen gerektiğine karar vermek
2. Randevu almak
3. Randevuyu hatırlamak
4. Gitmek
5. Sonucu takip etmek ve bir sonrakini planlamak

Her adım ayrı bir zorluk barındırıyor. Birinci adımda beden sinyali körlüğü devreye giriyor: belirti ancak çok büyüdüğünde fark ediliyor. İkinci adımda telefon kaçınması. Üçüncüde prospektif bellek, yani gelecekte bir şey yapmayı hatırlama becerisi.

Beşinci adım en çok kopan yer. Muayene bittiğinde döngü kapanmış gibi hissediliyor; oysa asıl iş orada başlıyor. Sözlükte buna kapanış körlüğü deniyor.

Bir sağlık işi randevuyla bitmiyor. Randevuyla başlıyor ve devamını hatırlayacak birine ihtiyaç duyuyor.

Bunun ciddi bir tarafı var

Bu, düzenle ilgili bir rahatsızlık meselesinden ibaret değil. Yetişkin DEHB ile bazı bedensel sağlık sorunları arasında birliktelik bildiren derlemeler var (Instanes ve ark., 2018). Nigg'in (2013) derlemesi, sağlıkla ilgili olumsuz sonuçların bir kısmının davranışsal aracılarla, yani takip edememek ve riskli davranışlarla açıklanabileceğine işaret ediyor.

Yani takip sisteminin kurulması ihmal edilebilir bir düzen işi olmaktan çıkıyor.

Zinciri koparmayan sistem

Her adımın sonunda bir sonrakini kur. Bu, buradaki en önemli kural. Muayene odasından çıkmadan kontrol randevusunu al. Tahlil istendiğinde tahlil randevusunu o an ayarla. Zincir, kopmadan önce bağlanmış oluyor. Sözlükte randevu zinciri.

Tek takvim kullan. İki takvim kullanan kişi ikisine de güvenmiyor. Bütün randevular aynı yere giriyor.

İki hatırlatıcı kur. Biri bir gün önce, biri iki saat önce. Bir gün önceki hazırlık için, iki saat önceki yola çıkmak için.

Soruları önceden yaz. Muayenede söylemek istediklerini unutmak çok yaygın. Üç maddelik bir not, muayenenin verimini ikiye katlıyor.

Çıkışta not al. Doktor ne dedi, ne yapman gerekiyor, ne zaman. Bunu odadan çıkar çıkmaz telefona yaz. Beş dakika sonra ayrıntıların bir kısmı gitmiş oluyor.

Tek bir sağlık dosyası tut. Tahlil sonuçları, reçeteler, raporlar. Fiziksel bir klasör ya da telefonda tek bir albüm. Sözlükte sağlık takibi başlığı.

İlaç kullanıyorsan

DEHB tedavisi görüyorsan takip listesi biraz uzuyor:

• Reçete yenileme tarihini takvime ekle, bitmeden bir hafta öncesine.
• İlaç almayı unutmaya karşı görünür bir kutu ya da alarm kullan.
• Yan etkileri ve gözlemlerini bir yere not et; kontrole giderken hafızana güvenmek yerine kayda bakmak çok daha güvenilir sonuç veriyor.

Bu konunun ayrıntısı DEHB ilaç tedavisi yazısında.

Özet

Sağlık takibi, DEHB'nin sessizce en pahalıya mal olduğu alanlardan biri. Sistemin işi hatırlamayı gerektirmemek: her adım bir sonrakini kurarak bitiyorsa zincir kopmuyor.