DEHB'li biriyle nasıl iletişim kurulur?
Partneri, arkadaşı ya da iş arkadaşı DEHB olan biri için pratik rehber. Neyin işe yaradığı ve hangi cümlelerin geri teptiği.
Bu yazıda 5 bölüm var
Bu yazı, DEHB'li birinin yakınında olan kişiler için.
Baştan bir şey söyleyeyim: burada anlatılanların hiçbiri "her şeye katlan" anlamına gelmiyor. En sonda sınır meselesine de geleceğiz.
İşe yarayan üç şey
1. Sözlü söylediğini yazılı da gönder.
Bu, listedeki en yüksek getirili tek şey.
Kofler ve arkadaşlarının (2010) çalışması, DEHB'de çalışma belleği kapasitesinin daha sınırlı olduğunu gösteriyor. Sözlü verilen bilgi, tutulması gereken süre boyunca tutulamayabiliyor.
Yazılı olan bilgi bu sorunu tamamen ortadan kaldırıyor. Bir mesaj, bir not, bir takvim daveti.
Bu, karşındakini çocuk yerine koymak değil. Kanalı, işe yarayan kanala çevirmek.
2. Tek seferde tek konu.
"Çıkarken çöpü at, dönüşte ekmek al, bir de anneni ara" üç ayrı iş ve büyük ihtimalle biri kaybolacak.
Üçünü ayrı ayrı ve yazılı söylemek, üçünün de yapılmasını sağlıyor.
3. Unutmayı umursamamakla karıştırma.
Bu, ilişkilerdeki en büyük yanlış anlama.
Bir şeyi unutmak, o şeyin önemli olmadığı anlamına gelmiyor. Hatırlamak ve önemsemek farklı sistemler; biri aksarken diğeri gayet çalışıyor olabiliyor.
"Unuttuysan demek ki umursamıyorsun" cümlesi, karşıdaki kişide savunma değil utanç üretiyor ve konuşmayı bitiriyor.
"Unuttum" bir mazeret gibi duyuluyor. Çoğu zaman bir tarif.
Geri tepen şeyler
Uzun ve çok maddeli talimatlar. Üçüncü maddeden sonrası kayboluyor.
Ani konu değişikliği. Bir konudan diğerine geçmek DEHB'de ayrı bir iş. Ayrıntısı geçiş güçlüğü yazısında.
Odaklanmışken bölmek. Karşındaki hiperodak hâlindeyse, bölünme neredeyse fiziksel bir rahatsızlık olarak tarif ediliyor. Acil değilse beklemek ya da haber vermek işe yarıyor.
"Herkes biraz öyle." İyi niyetle söyleniyor ve bir kapı kapatıyor.
"Sadece biraz daha çabalasan." Zaten çabalıyor. Görünmeyen şey çabanın kendisi.
Geçmişi listelemek. Bir tartışmada geçmişteki bütün unutmaları saymak, o an çözülebilecek bir şeyi çözülemez hâle getiriyor.
Duygusal tarafı
Beheshti ve arkadaşlarının (2020) meta analizi, yetişkin DEHB'de duygu düzenleme güçlüklerinin belirgin biçimde daha yaygın olduğunu ortaya koyuyor.
Pratikte bu şu demek: bir eleştiri beklediğinden çok daha sert karşılanabiliyor ve tepki daha uzun sürebiliyor.
İşe yarayan şeyler:
- Zamanlama seç. Yorgunken ya da yeni eve gelmişken zor konuşma açmamak.
- Davranışı konuş, kişiyi değil. "Bugün faturayı ödemeyi kaçırdık" ile "sen hep böylesin" arasında büyük fark var.
- Dalga geçtiğinde bekle. Duygu yükseldiğinde konuşmayı sürdürmek işe yaramıyor. Bir saat sonra aynı konuşma çok farklı gidiyor.
Sınır kısmı
Bu bölümü atlamak, yazıyı dürüstlükten çıkarır.
Anlayış göstermek, evin bütün yükünü üstlenmek anlamına gelmiyor. DEHB bir açıklama; sorumluluğu ortadan kaldırmıyor.
Sağlıklı olan şey şu ayrım:
- Yöntem esnetilebilir. Nasıl hatırlayacağı, hangi kanalla iletişim kuracağı, işi hangi sırayla yapacağı.
- Sorumluluk esnetilmez. İşin yapılıp yapılmadığı.
Yani "sana her seferinde ben hatırlatırım" sürdürülebilir olmuyor. "Bunu hatırlatacak bir sistem kur" sürdürülebilir oluyor.
Sürekli hatırlatan taraf olmak, ilişkiyi ebeveyn-çocuk ilişkisine çeviriyor ve bu ikisi için de kötü. Sözlükte ilişki asimetrisi.
Bu dengeyi DEHB ve ilişkiler yazısında ayrıntılı ele aldım.
Özet
En işe yarayan üç şey: yazılı iletişim, tek seferde tek konu ve unutmayı umursamamakla karıştırmamak.
En işe yaramayan şey: çabayı görmeyip sonuca bakmak.
Ve sınır koymak bu listeye aykırı değil, parçası.