DEHB'de hangi işler daha uygun?

İnternette dolaşan "DEHB'liler için en iyi 10 meslek" listeleri işe yaramıyor. Sebebi basit: aynı meslek içinde bile işler birbirinden çok farklı olabiliyor.

Daha kullanışlı soru şu: işin hangi özellikleri sana uyuyor?

Uyumu artıran özellikler

Kısa döngüler. İşin başlangıcı ve bitişi yakın olsun. Altı aylık bir projenin ortasında motivasyon tükeniyor; iki günlük bir işin sonu görünüyor.

Hızlı geri bildirim. Yaptığın şeyin sonucunu çabuk görmek. DEHB'de gecikmiş ödül zayıf çalışıyor.

Değişkenlik. Her gün aynı şey yerine değişen görevler. Yenilik motivasyonun yakıtı.

Hareket. Masa başında sabit oturmak yerine yer değiştirebilmek.

Gerçek son tarihler. Yapay değil, gerçekten bir şeyin olacağı tarihler. Bu, panik verimliliğini işlevsel hâle getiriyor.

İlgi duyulan alan. Bu, listedeki en belirleyici madde. İlgi duyduğun bir konuda çalışmak, bütün diğer zorlukları hafifletiyor.

Kriz ve acil durum. Sedgwick ve arkadaşlarının (2019) DEHB tanılı ve mesleki olarak başarılı yetişkinlerle yaptığı nitel çalışmada tekrar tekrar bildirilen özelliklerden biri, baskı altında iyi çalışabilmek.

Zorlayan özellikler

• Uzun, öngörülebilir ve tek düze projeler
• Yoğun evrak ve rutin veri girişi
• Düşük ya da hiç geri bildirim
• Uzun süre hareketsiz oturmak
• Açık ofiste sürekli uyaran
• Sözlü verilen ve yazıya dökülmeyen talimatlar
• Sürekli kesintiye uğrayan bir gün

Aynı kişi bir işte yetersiz, başka bir işte çok iyi görünebiliyor. Değişen kişi değil, işin şekli.

Önce mevcut işi uyarla

İş değiştirmek büyük bir karar ve her zaman mümkün olmuyor. Denenebilecek uyarlamalar genellikle küçük:

• Yazılı talimat iste. "Toplantı sonrası özeti mesajla yollar mısın?"
• Tek kanal kuralı. İşlerin tek bir yerden gelmesi; üç ayrı kanaldan gelen iş kayboluyor.
• Odak saatleri. Günün belirli bir aralığında toplantı ve mesaj almamak.
• Kulaklık. Açık ofiste en pratik müdahale.
• Uzun işi parçalara böl. Ara teslimler koymak, hem başlamayı hem sürdürmeyi kolaylaştırıyor.
• Esnek başlangıç saati. Sabahları zor geçiyorsa bu tek değişiklik çok şey değiştiriyor.

Bu taleplerin hiçbiri tanı açıklamayı gerektirmiyor. Ayrıntısını iş hayatında DEHB ve düzenlemeler yazısında ele aldım.

Serbest çalışmak çözüm mü

Sık verilen bir tavsiye ve iki yönlü.

İyi tarafı: Kendi saatini seçmek, ilgi duyduğun işleri almak, uzun toplantılardan kurtulmak.

Zor tarafı: Dışarıdan gelen yapının tamamen kalkması. Fatura kesmek, vergi, takip, teklif yazmak; bunların hepsi DEHB'nin en zorlandığı iş türü. Ayrıca gelir düzensizliği, para yönetimini çok daha zor hâle getiriyor.

Serbest çalışmak, yapıyı kaldırmakla değil kendi yapını kurmakla işliyor. Bunu yapamayacaksan maaşlı bir iş daha koruyucu olabiliyor.

İşte zorlanmak ne kadar yaygın

de Graaf ve arkadaşlarının (2008) uluslararası iş gücü verilerine dayanan çalışması, DEHB'nin iş performansı ve devamsızlık üzerinde ölçülebilir etkileri olduğunu ortaya koyuyor.

Yani zorlanıyorsan bu kişisel bir yetersizlik değil, belgelenmiş bir tablo. Ve düzenleme talep etmenin zemini de bu.

Kariyer zigzagı

Sık iş değiştirmek DEHB'de yaygın ve genellikle bir istikrarsızlık işareti olarak okunuyor.

Başka bir okuma da mümkün: sana uymayan bir yapıdan çıkıp uyanı aramak. Sözlükte kariyer zigzagı.

Ama dürüst olmak gerekirse, sürekli değiştirmek de bir maliyet üretiyor: birikimin kaybolması ve her seferinde baştan başlamanın yorgunluğu. Değiştirmeden önce uyarlamayı denemek çoğu zaman daha iyi sonuç veriyor.

Özet

Meslek listesi yerine iş özelliklerine bakmak daha işe yarar. Kısa döngü, hızlı geri bildirim, değişkenlik ve ilgi; bu dördü uyumun çekirdeği.

Ve iş değiştirmeden önce mevcut işi uyarlamayı denemek, çoğu zaman daha gerçekçi bir yol.