DEHB'de beyin sisi nedir?
Kafanın pamukla dolu olduğu günler. Beyin sisinin ne olduğu, DEHB'de neden görüldüğü ve ne zaman başka bir sebep aranmalı.
Bu yazıda 6 bölüm var
Bazı günler kafanın içi pamukla dolu gibi oluyor. Cümleler yarım kalıyor, kelime bulunamıyor, en basit karar bile ağır geliyor.
Buna gündelik dilde beyin sisi deniyor.
Önce bir kayıt
Beyin sisi tıbbi bir tanı değil. Tanı kitaplarında böyle bir başlık yok.
Bir tarif. Ve tarif ettiği şey gerçek, ama tek bir sebebi yok. Bu yüzden "bende beyin sisi var" cümlesi bir açıklama olarak yetmiyor; altında ne olduğunu aramak gerekiyor.
DEHB'de neden sık anlatılıyor
Uyku. En yaygın sebep. Kooij ve Bijlenga'nın (2013) derlemesi, yetişkin DEHB'de gecikmiş uyku fazının sık görüldüğünü ortaya koyuyor. Kronik uyku açığının en tipik belirtisi tam olarak bu bulanıklık.
Aşırı yüklenme. Uzun bir toplantı, kalabalık bir ortam ya da art arda bölünmelerden sonra gelen bir tür kapanma hâli. Duyusal aşırı yüklenme yazısında bunu ele aldım.
Tükenme. Uzun süre kapasitenin üstünde çalışmanın sonucu. DEHB'de tükenmişlik yazısında ayrıntılandırdım.
Duygusal yorgunluk. Ağır bir duygu dalgasından sonra gelen boşluk.
İlaç etkisinin bitişi. Uyarıcı ilaç kullanıyorsan, etkinin bittiği saatlerde geçici bir bulanıklık tarif edilebiliyor. Sözlükte geri tepme.
Beyin sisi çoğu zaman bir belirti değil, bir fatura. Bir şeyin bedeli olarak geliyor ve neyin bedeli olduğunu bulmak işe yarıyor.
Ne zaman başka sebep aranmalı
Bu, yazının en önemli bölümü.
Beyin sisi kalıcıysa, ağırsa ya da son dönemde belirgin biçimde arttıysa, DEHB'ye bağlamadan önce şunlar araştırılmalı:
- Tiroit işlev bozukluğu
- Demir eksikliği ve B12 eksikliği
- Uyku apnesi (özellikle horlama, gün içi uykululuk varsa)
- Depresyon
- Bazı ilaçların yan etkileri
- Kadınlarda hormonal dönemler
Instanes ve arkadaşlarının (2018) derlemesi, yetişkin DEHB ile bazı bedensel sağlık sorunları arasında birliktelik bildiriyor. Katzman ve arkadaşları (2017) ise eşlik eden tabloların kural olduğunu vurguluyor.
Yani "bende DEHB var, o yüzden böyleyim" cevabı, tedavi edilebilir bir şeyi gözden kaçırabiliyor. Bu, hekiminle konuşulacak ve kan testiyle kolayca elenebilecek bir liste.
Sisli günde ne yapmalı
Bu günlerde kendini zorlamak genellikle işe yaramıyor ve suçluluk üretiyor. İşe yarayan birkaç şey:
Kararı ertele. Sisli bir günde alınan kararlar iyi kararlar olmuyor. Ertelenebilir olanları ertele.
Listeye bak, hafızaya değil. Zaten zayıf olan çalışma belleği bu günlerde iyice yetmiyor. Yazılı olan her şey bugün daha değerli.
Tek iş seç. Üç iş yapmaya çalışıp hiçbirini bitirememek yerine tek bir küçük iş.
Bedeni hareket ettir. Kısa bir yürüyüş, dışarı çıkmak, su içmek. En basit müdahaleler bu günlerde en çok işe yarayanlar.
Nedenini not et. Dün ne oldu: az mı uyudun, kalabalık mıydı, zor bir konuşma mı vardı? Birkaç kayıttan sonra kendi tetikleyicilerini görüyorsun.
Deseni bulmak
Bir ay boyunca basit bir kayıt tutmak, bu konuda en çok işe yarayan şey:
- Bugün sisli miydi (evet/hayır)
- Kaç saat uyudun
- Dün ne oldu
Üç sütun yeterli. Birkaç haftada desen görünür hâle geliyor ve desen görünür olduğunda önlem alınabiliyor.
Özet
Beyin sisi bir tanı değil, bir tarif. DEHB'de sık görülüyor ama genellikle DEHB'nin kendisinden değil, uykusuzluk, yüklenme ve tükenmeden geliyor.
Kalıcı ve ağırsa, elenmesi kolay ve tedavisi mümkün başka sebepler var. Onlara bakmadan geçmemek gerekiyor.