DEHB'de zaman körlüğü: saati bilip zamanı hissedememek

Saatine bakıp "kırk dakikam var" diyorsun. Sonra bir bakıyorsun kırk dakika geçmiş ve sen hâlâ evdesin. Bilgi yerindeydi, hissedilmedi.

Buna zaman körlüğü deniyor.

Bilgi ile his arasındaki fark

Zaman algısı iki katmanda çalışıyor. Birincisi bilgi: saat kaç, ne kadar kaldı. İkincisi his: sürenin akıp gittiğini bedende duymak.

DEHB'de birinci katman genelde sağlam. Zorlanan ikincisi. Barkley ve arkadaşlarının süre kestirme çalışmalarında DEHB'li katılımcıların verdiği tahminler hem daha isabetsiz hem daha değişken çıkıyor; özellikle araya dikkat dağıtıcı bir şey girdiğinde fark büyüyor (Barkley ve ark., 1997).

Ptacek ve arkadaşlarının derlemesi de aynı yere işaret ediyor: sorun saati okumakta değil, iç saatin ölçüsünde (Ptacek ve ark., 2019).

Nelere yol açıyor

Geç kalmak. Niyet var, hesap yok. "Yola çıkmam yirmi dakika sürer" cümlesi hiçbir zaman doğru çıkmıyor çünkü hazırlanmak da yirmi dakika.

Süre tahmininin şaşması. İşler hep tahmin edilenden uzun sürüyor ve defalarca yanılmak bile tahmini düzeltmiyor.

Gelecekteki tarihin gerçek olmaması. Üç hafta sonraki teslim tarihi bugünkü davranışı hiç etkilemiyor. Bir gün aniden gerçek oluyor ve panik başlıyor.

Zaman deliği. Nereye gittiği anlaşılmayan saatler. Telefon, sekme, video zinciri. Sonrasında gerçek bir şaşkınlık oluyor.

Zaman körlüğü tembellik üretmiyor. Panik üretiyor, ve panik bir süre iş görüyor.

Ne işe yarıyor

Ortak nokta şu: hissedilmeyen şeyi görünür kılmak.

• Sesli sayaç. Kafadan saymak çalışmıyor. Sayaç bitince ses çıkarmalı, çünkü ekrana bakmayı unutuyorsun.
• Analog gösterim. Dijital rakam süreyi anlatmıyor; daralan renkli bir dilim anlatıyor. Kum saati de aynı işi görüyor.
• Zaman bloklama. Yapılacaklar listesi süre içermiyor. Takvime isimli aralık koymak, aynı işi gerçek bir maliyetle eşleştiriyor.
• Ölçüp yazmak. İşlerin gerçekte ne kadar sürdüğünü birkaç hafta not etmek, kişisel bir katsayı çıkarıyor. Çoğu kişide gerçek süre tahminin bir buçuk ile iki katı arasında.
• Gün içinde çapa. Sabit saatli iki üç olay (öğle yemeği, yürüyüş, alarm) günü bölüyor ve zamanın nerede olduğunu hatırlatıyor.

Ne işe yaramıyor

Daha çok uğraşmak. Zaman körlüğü bir dikkat eksikliği değil, algı farkı; iradeyle kapanmıyor.

Bir de "önemli işi son güne bırakma" tavsiyesi. Doğru ama uygulanabilir değil: son gün geldiğinde çalışan şey panik, ve o panik her seferinde biraz daha az iş çıkarıyor.