DEHB'de kabul ve kararlılık terapisi

Bir işe başlaman gerekiyor. Başlamadan önce içinde bir rahatsızlık var. O rahatsızlığın geçmesini bekliyorsun. Geçmiyor.

Kabul ve kararlılık terapisinin bu noktada söylediği şey şaşırtıcı: rahatsızlığın geçmesini beklemek zorunda değilsin.

Temel fikir

Kabul ve kararlılık terapisi, İngilizce kısaltmasıyla ACT, bilişsel davranışçı terapiden farklı bir yerden başlıyor.

BDT bir düşünceyi ele alıp gerçekliğini sorguluyor: "Berbat edeceğim" düşüncesi ne kadar doğru?

ACT bu soruyu sormuyor. Bunun yerine düşünceyle olan ilişkini değiştiriyor: "Berbat edeceğim" bir düşünce, bir gerçek değil ve onunla birlikte işe başlayabilirsin.

Hayes ve arkadaşlarının (2006) özetlediği modelde altı süreç var; DEHB açısından en çok işe yarayanlar şunlar:

• Kabul. Rahatsız edici duyguyu ortadan kaldırmaya çalışmayı bırakmak.
• Ayrışma. Düşünceyi bir emir olarak değil, geçen bir olay olarak görmek.
• Değerler. Neyin senin için önemli olduğunu netleştirmek.
• Kararlı eylem. Duygu ne olursa olsun değerine uygun adımı atmak.

Beklenen şey motivasyonun gelmesi. ACT'in söylediği şu: hareket önce gelebilir, duygu arkadan gelir ya da gelmez.

DEHB'de neden anlamlı

Kaçınma. Sirois ve Pychyl'in (2013) çerçevesi, ertelemenin bir zaman yönetimi sorunu olmaktan çok o andaki rahatsızlıktan kaçınma davranışı olduğunu söylüyor. Kaçınmayla doğrudan çalışan bir yaklaşım burada mantıklı bir yere oturuyor.

Utanç. DEHB ile yaşayan çoğu insanın taşıdığı zehirli utanç, kendisiyle savaşıldıkça büyüyen bir duygu. ACT'in yaklaşımı savaşmayı bırakmak üzerine kurulu.

Kontrol edilemeyenle uğraşmak. DEHB'nin bir kısmı kalıcı. Onu ortadan kaldırmaya harcanan enerji, onunla birlikte yaşamayı öğrenmeye harcanan enerjiden fazla oluyor.

Değerler ve dikkat. İlgi duyulan bir şeye yönelmenin DEHB'de motivasyonu ne kadar değiştirdiği bilinen bir şey. Değerlerini netleştirmek, bu mekanizmayı bilinçli kullanmak anlamına geliyor.

Pratikte neye benziyor

Düşünceyi etiketle. "Bunu yapamayacağım" yerine "aklıma yine bunu yapamayacağım düşüncesi geldi". Aradaki mesafe küçük görünüyor, davranışa etkisi büyük.

Duyguyu taşımayı dene. Rahatsızlığı yok etmeye çalışmak yerine yanına al ve işe başla. Buna sıkıntıya dayanma deniyor ve öğrenilebilir bir beceri.

Değerini yaz. "Neden bu işi yapıyorum" sorusunun cevabı bir kurala değil bir değere dayanmalı: "sözümü tutan biri olmak" gibi. Kural motivasyon üretmiyor, değer üretiyor.

Küçük ve gözlemlenebilir adım seç. Değerine uygun en küçük hareket ne? Genelde beş dakikalık bir şey.

Kendine anlatma biçimini fark et. "Ben dağınık biriyim" bir kimlik cümlesi ve hareketi kilitliyor. "Şu an dağınık bir masam var" bir gözlem ve üzerine bir şey kurulabiliyor.

Kanıt durumu ve sınırları

Dürüst olmak gerekiyor: ACT'in yetişkin DEHB'ye özgü kanıt tabanı, bilişsel davranışçı terapiye göre çok daha dar. Küçük ölçekli çalışmalar ve olumlu bildirimler var, geniş randomize çalışmalar sınırlı.

Avrupa uzlaşı metni (Kooij ve ark., 2019) psikolojik desteği tedavinin bir bileşeni olarak sayıyor ancak yaklaşımlar arasında en çok veri BDT tarafında duruyor.

Pratikte bu şu anlama geliyor: ACT'i bir alternatif olarak değil, tabloya göre seçilen bir araç olarak düşünmek daha doğru. Duygu ve kaçınma ağır basıyorsa anlamlı, sistem kurmak asıl ihtiyaçsa BDT daha doğrudan çalışıyor.

Özet

Kabul ve kararlılık terapisi, DEHB'de duyguyla savaşmanın maliyetini azaltan bir yaklaşım. Duygunun geçmesini beklemek yerine onunla birlikte hareket etmeyi öğretiyor ve bu, kaçınmanın merkezde olduğu tablolarda çok işe yarıyor.