DEHB'de hobi mezarlığı
Üç haftalık büyük tutkular ve dolapta bekleyen malzemeler. İlginin neden bu kadar hızlı söndüğü ve bunun gerçekten bir sorun olup olmadığı.
Bu yazıda 5 bölüm var
Dolapta bir gitar var. Yanında yarım kalmış bir örgü, bir sulu boya seti, bir yoga matı ve bir kamera.
Her biri alındığı hafta hayatının merkeziydi. Hiçbiri üçüncü ayı görmedi.
Sözlükteki adı hobi mezarlığı.
İlgi neden sönüyor
DEHB'de motivasyonun kaynağı diğer insanlardan biraz farklı çalışıyor. Sonuga-Barke'nin (2003) modeli, ödül ve gecikmeyle ilgili farklılıkları tablonun merkezine koyuyor. Plichta ve Scheres'in (2014) meta analizi ise ödül beklentisi sırasındaki nöral yanıtın farklılaştığını gösteriyor.
Gündelik hâli şu: yeni bir şey öğrenmenin ödülü hemen geliyor. Her gün biraz daha iyi oluyorsun ve fark görünür.
Sonra öğrenme eğrisi düzleşiyor. İlerleme yavaşlıyor, ödül seyrekleşiyor. Aynı anda yenilik de sönüyor. Sözlükte yeniliğin sönmesi.
İki yakıt aynı anda bitiyor ve geriye devam etmek için gereken şey kalıyor: sıkıcı bir tekrar dönemine katlanmak.
İlgi sönmüyor. İlginin beslendiği iki kaynak aynı anda kuruyor.
Bir kısmı gerçekten sorun değil
Burada dürüst olmak gerekiyor: her ilgiyi sürdürmek zorunda değilsin.
Üç hafta gitar çalmak boşa geçmiş üç hafta olmuyor. Üç hafta gitar çaldın, keyif aldın, bir şey öğrendin ve bıraktın. Bu kabul edilebilir bir sonuç.
Sedgwick ve arkadaşlarının (2019) çalışmasında DEHB'li yetişkinlerin bildirdiği güçlü yanlar arasında merak ve farklı alanlara hızla girebilme yer alıyor. Çok sayıda şeye başlamak, bu özelliğin doğal sonucu.
Sorun, başlayıp bırakmanın kendisi olmuyor. Sorun iki yerde:
Maliyet. Baştan pahalı malzeme almak. Üç haftada bırakılan bir hobinin faturası, hobinin kendisinden ağır kalıyor.
Suçluluk. Her bırakılan hobi, "hiçbir şeyi sürdüremiyorum" cümlesine bir kanıt daha ekliyor. Bu birikimin adı zehirli utanç ve asıl zarar orada.
Maliyeti düşürmek
En ucuz sürümle başla. İlk üç ay için en basit malzeme. İlgi sürerse yükseltirsin. Bu kural tek başına hobi mezarlığının maliyetini büyük ölçüde kaldırıyor.
Ödünç al ya da kirala. Enstrüman, ekipman, hatta ders. Denemek için sahip olmak gerekmiyor.
Malzemeyi elden çıkar. Dolapta duran bırakılmış malzeme her gün bir suçluluk üretiyor. Satmak ya da vermek bu yükü kaldırıyor.
Kursa bir dönem yaz. Bir dönemlik taahhüt, hem dışarıdan bir yapı hem de belirli bir bitiş getiriyor. Bitişi olan şey bırakılmış sayılmıyor.
Sürdürmek istediğin bir şey varsa
Bazı şeyleri gerçekten sürdürmek istiyorsun. Onlar için:
Ölçüyü düşür. Haftada üç kez bir saat yerine, haftada bir kez on dakika. Sürdürülebilir olan, iddialı olandan iyi.
Yeniliği içeriden üret. Aynı uğraşın içinde yeni bir alan aç: yeni bir teknik, yeni bir tarz, yeni bir malzeme. Yenilik ihtiyacını uğraşı değiştirerek değil, uğraşın içinde karşılamak.
Sosyal bir bağ kur. Bir grup, bir ders, birlikte yapılan bir randevu. Dışarıdan gelen yapı, iç motivasyonun düştüğü yerde devreye giriyor.
Görünür tut. Gitarı dolaba koyduğun gün çalmayı bırakıyorsun. Duvarda asılı duran gitar çalınıyor. Bu, nesne kalıcılığı meselesinin hobi hâli.
Dönüşlü ilgiyi kabul et. Bir şeyi bırakıp altı ay sonra geri dönmek de bir devam biçimi. DEHB'de ilgiler dairesel dönebiliyor ve bu düzensizlik olarak değil, kendi ritmi olarak okunabilir.
Özet
Hobi mezarlığı, DEHB'de motivasyonun nasıl çalıştığının doğrudan sonucu. Asıl mesele her uğraşı sürdürmek olmuyor; maliyeti düşük tutmak ve bırakırken kendini cezalandırmamak oluyor.
Uyaran ihtiyacının genel tablosunu uyaran arayışı yazısında ele aldım.