DEHB'de kafein ve kendi kendine ilaçlama
Kahve neden bazı insanlarda sakinleştiriyor. Kafeinin DEHB'deki yeri ve alkol, nikotin gibi maddelerle uyaran düzenlemenin riski.
Bu yazıda 6 bölüm var
DEHB ile yaşayan insanların sık anlattığı bir şey var: kahve içince sakinleşmek, hatta bazen uykusu gelmek.
Bu gözlem, kafeinin uyarıcı olduğu bilgisiyle çelişiyor gibi duruyor. Aslında çelişmiyor.
Neden sakinleştirebiliyor
Dikkat, belirli bir uyarılma düzeyi aralığında en iyi çalışıyor. Düzey çok düşük olduğunda zihin kendisi uyaran üretmeye başlıyor: kıpırdanmak, konu değiştirmek, telefona uzanmak.
Kafein bu düzeyi yükseltiyor. Aralığın altındaki biri için sonuç dışarıdan sakinleşme gibi görünüyor: kıpırdanma azalıyor, oturabiliyor, dikkatini toplayabiliyor.
Yani kafein onu yavaşlatmıyor. Zaten eksik olan uyarımı sağlıyor ve zihin kendi uyaranını üretmeyi bırakıyor.
Sakinleşmek her zaman yavaşlamak anlamına gelmiyor. Bazen doğru düzeye gelmek anlamına geliyor.
Kafeinin gerçek yeri
Bunu abartmamak gerekiyor. Kafein hafif bir uyarıcı ve etkisi, DEHB için kullanılan ilaçlarınkiyle karşılaştırılabilir değil. Dünya Federasyonu uzlaşı metni (Faraone ve ark., 2021), DEHB tedavisinde kanıtlanmış ilaç seçeneklerini ayrıntılı biçimde ele alıyor; kafein bu listede yer almıyor.
Pratik anlamı: kafein bir yardımcı olabilir, bir tedavi değil.
Faydalı olabildiği yerler:
- Sabah ataleti üzerinde
- Kısa ve sıkıcı bir iş öncesinde
- İlacın etkisinin azaldığı saatlerde ek bir destek olarak
Zarar verdiği yerler:
- Uyku. Bu en önemlisi. DEHB'de uyku zaten kırılgan ve gecikmiş uyku fazı sık görülüyor (Kooij ve Bijlenga, 2013). Öğleden sonra içilen kahve, gece uykuya dalmayı geciktirebiliyor ve ertesi gün her belirtiyi ağırlaştırıyor.
- Kaygı. Kafein kaygıyı artırabiliyor. DEHB ile anksiyete sık birlikte bulunduğu için bu önemli bir nokta. Ayrıntısı DEHB ve anksiyete yazısında.
- Dalgalanma. Yüksek miktarda kafein, etkisi geçtiğinde bir düşüş bırakıyor ve bu düşüş gün içindeki dengesizliği artırıyor.
İlaç kullanıyorsan
Uyarıcı ilaç kullanan biri için kafein ayrı bir konu hâline geliyor. İkisi birlikte alındığında kalp atışı, huzursuzluk ve uyku üzerindeki etkiler artabiliyor.
Bu, kesin bir yasak anlamına gelmiyor ama hekimine söylemen gereken bir şey. Ne kadar ve hangi saatte kafein aldığını söylemek, doz ayarında işe yarayan bir bilgi.
Kendi kendine ilaçlama
Burada daha ciddi bir başlığa geçiyoruz.
Tanı almamış ya da tedavi görmeyen kişilerin, belirtilerini yönetmek için çeşitli maddelere yönelmesi sık görülen bir durum. Sözlükte kendi kendine ilaçlama olarak geçiyor.
Nikotin. Uyarıcı etkisi nedeniyle dikkat üzerinde geçici bir düzelme sağlayabiliyor. DEHB'li kişilerde sigara kullanımının daha yaygın olduğu ve bırakmanın daha zor olduğu bildiriliyor.
Alkol. Zihindeki hızı yavaşlattığı, akşam duramama hâlini kestiği için kullanılabiliyor. Uykuyu bozuyor ve ertesi gün belirtileri ağırlaştırıyor.
Diğer maddeler. Uyaran ihtiyacını karşılamak için kullanıldığında risk hızla büyüyor.
Bir yanlış bilgiyi düzeltmek
Yaygın bir korku var: DEHB ilaçları bağımlılık yapar ve madde kullanımına yol açar.
Wilens ve arkadaşlarının (2003) meta analizi, çocuklukta uyarıcı ilaçla tedavi edilen DEHB'li kişilerde ilerleyen yıllarda madde kullanım riskinin artmadığını, hatta bazı verilerde daha düşük olduğunu bildiriyor. Dünya Federasyonu uzlaşı metni de (Faraone ve ark., 2021) hekim gözetiminde uygun kullanımın güvenlik profilini olumlu değerlendiriyor.
Tersi daha doğru görünüyor: tedavi edilmeyen DEHB, kendi kendine ilaçlama yoluyla riski artırabiliyor.
Özet
Kafein DEHB'de gerçek bir yardımcı olabilir, sınırlarını bilmek koşuluyla. Alkol ve nikotinle uyaran düzenlemek ise kısa vadede rahatlatıp uzun vadede tabloyu ağırlaştırıyor ve bu, hekimle konuşulması gereken bir konu.
İlaç tedavisinin nasıl işlediğini DEHB ilaç tedavisi yazısında anlattım.