DEHB'de engelli vergi indirimi nasıl alınır?

Engelli vergi indirimiyle ilgili en sık rastlanan yanlış inanç şu: “Raporum var, indirim bordroma kendiliğinden yansır.” Yansımıyor. Hastaneden çıkan rapor ile vergideki engellilik derecesi iki ayrı aşama. Arada bir başvuru ve Gelir İdaresi'nin kendi kurulu var.

Bu yazı o arayı anlatıyor. Raporun nasıl alındığı ve oranın neye göre belirlendiği DEHB'de engelli raporu yazısının konusu. Burada rapor elindeyken vergi tarafında ne olduğuna bakıyorum.

İndirim tam olarak ne yapıyor

Engellilik indirimi, Gelir Vergisi Kanunu'nun 31. maddesinde düzenleniyor. Mantığı basit: engelli bir çalışanın ücretinden, gelir vergisi hesaplanmadan önce her ay belli bir tutar düşülüyor. Vergi bu küçülmüş matrah üzerinden hesaplandığı için ödenen vergi azalıyor. Eline geçen net ücret de bu yüzden artıyor.

Gelir İdaresi Başkanlığı'nın rehberine göre indirimden dört grup yararlanabiliyor:

• Engelli ücretliler
• Bakmakla yükümlü olduğu engelli bir kişi bulunan ücretliler
• Engelli serbest meslek erbabı
• Bakmakla yükümlü olduğu engelli bir kişi bulunan serbest meslek erbabı

Ücretlide indirim, işverenin her ay yaptığı vergi kesintisinde uygulanıyor. Serbest meslek erbabında aylık tutarlar yıllığa çevrilip yıllık beyannamede düşülüyor. Rehber iki sınırı da açıkça yazıyor: gerçek usulde ticari faaliyette bulunanlar bu indirimden yararlanamıyor, indirimin aylık ücret matrahını aşan kısmı için de vergi iadesi yapılmıyor.

Tutarlara burada yer vermiyorum, çünkü her yıl değişiyorlar. Yeni yılın tutarları Gelir Vergisi Genel Tebliği ile ilan ediliyor; 2026 için bu tebliğ Seri No: 332. Güncel rakamı görmek istediğinde Gelir İdaresi'nin yıllık Engelliler İçin Vergi Rehberi'ne ya da mevzuat.gov.tr'deki kanun metnine bak. Kanun metninde güncel tutar parantez içinde işleniyor.

Üç derece ve oranlar

Kanun, çalışma gücü kaybına göre üç derece tanımlıyor:

Derece	Çalışma gücü kaybı
Birinci derece	En az yüzde 80
İkinci derece	En az yüzde 60
Üçüncü derece	En az yüzde 40

Yüzde 40'ın altında bir kayıp vergi açısından derece doğurmuyor. Hangi dereceye girdiğin, indirimin büyüklüğünü belirliyor: derece yükseldikçe her ay düşülen tutar da artıyor.

Burada dikkat edilecek kelime “çalışma gücü”. Raporlarda gördüğün engel oranı ile vergideki çalışma gücü kaybı aynı yönetmelik çerçevesinden besleniyor, ama vergideki derece hastanede değil, Gelir İdaresi'nde kesinleşiyor.

Hastane raporu ile vergideki derece aynı şey değil

Gelir İdaresi'nin bünyesinde Merkez Sağlık Kurulu diye bir kurul var. Rehbere göre kurul, Hazine ve Maliye Bakanlığı başhekiminin başkanlığında Sağlık Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın görevlendirdiği uzman hekimlerden ve bir Gelir İdaresi temsilcisinden oluşuyor.

Kurulun işi hastaneden gelen raporu incelemek. Seni muayene etmiyor, rapora tanı eklemiyor ya da rapordan tanı çıkarmıyor. Baktığı şeyler raporun yetkili hastaneden gelip gelmediği, yönetmelikteki şekle uyup uymadığı, bulguların oranı gerekçelendirecek kadar açık olup olmadığı ve oranın yönetmelik cetvellerine uyup uymadığı. 18 yaş üstünde Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, 18 yaş altında ÇÖZGER yönetmeliği esas alınıyor. Bulgular ile oran arasında çelişki görürse kendisi karar verebiliyor ya da raporu hastaneye geri gönderebiliyor.

Bunun pratik bir sonucu var. Rehbere göre işe girmek, engelli kimlik kartı almak ya da sosyal yardımdan yararlanmak için alınmış ve kurulca değerlendirilmemiş bir raporla indirim uygulanmıyor. Ama rapor yönetmeliğe ve formatına uygunsa, aynı raporla başvurup kurulun değerlendirmesine sunabiliyorsun. Yani yeniden hastaneye gitmen gerekmeyebilir; gereken şey başvurunun kendisi. Engelli kimlik kartı için yaptığın başvuru da bu işi görmüyor, ikisi ayrı kurumlara gidiyor.

Başvuru nasıl yapılıyor

Rehberin 2025 sürümüne göre başvuru dilekçeyle yapılıyor. Gideceğin yer bulunduğun yere göre değişiyor: defterdarlık, bağımsız vergi dairesi olan ilçelerde vergi dairesi müdürlüğü, vergi dairesi olmayan ilçelerde malmüdürlüğü. Aynı dilekçe Dijital Vergi Dairesi üzerinden de verilebiliyor; rehber yolu “Dilekçelerim, Yeni Dilekçe Oluştur, Engellilik Vergi İndirim Dilekçesi” diye tarif ediyor. e-Devlet'te de Gelir İdaresi'nin “Engellilik Vergi İndirimi Başvuru İşlemleri” adlı bir hizmeti var. Menü adları zaman zaman değiştiği için kendi girişinde ne gördüğüne göre ilerle.

Engelli bir ücretli için rehberde sayılan belgeler şunlar:

1. Başvuru dilekçesi (rehberin ekindeki form).
2. İşverenden alınan, orada çalıştığını gösteren imzalı ve kaşeli yazı.
3. Kimlik fotokopisi.
4. Raporun varsa aslı, noter onaylı örneği ya da raporu veren hastanenin onayladığı örnek.

Kağıt tarafı giderek azalıyor. Gelir İdaresi'nin Engelli Vergi İndirimi Sistemi (EVİS) e-raporları Sağlık Bakanlığı sisteminden, nüfus bilgilerini MERNİS'ten alıyor. Raporunun sisteme düşüp düşmediğini görmek için e-Nabız ve e-Devlet sorgulaması yazısına bakabilirsin.

Kurul karar verince derece ilgili defterdarlığa bildiriliyor, oradan da sonuç tebliğ ediliyor. Ücretlide sonuç önce işverene, işveren aracılığıyla sana ulaşıyor ve işveren indirimi bordroya o noktada yansıtıyor. Rehber, başvurunun sonuçlandığının SMS ile de bildirildiğini yazıyor.

İndirim hangi tarihten başlıyor

Burada iki ayrı durum var ve fark küçük değil.

Vergi dairesinin sevkiyle rapor aldıysan. Defterdarlık seni yetkili hastaneye sevk etmiş ve rapor bu sevk sonucu çıkmışsa, kurul uygun bulduğunda indirim rapor tarihinden itibaren uygulanıyor.

Elindeki eski raporla başvurduysan. Daha önce başka bir amaçla aldığın raporla başvuruyorsan, indirim başvuru tarihinden itibaren başlıyor. Rapor iki yıl önce alınmış olsa da geriye doğru işlemiyor.

Bu yüzden “nasılsa raporum var, sonra başvururum” diye beklemek, her geçen ay için o ayın indirimini kaybetmek demek.

Bakmakla yükümlü olunan kişi

İndirim yalnızca engelli çalışanın kendisi için değil. Bakmakla yükümlü olduğun engelli bir kişi varsa onun için de başvurabiliyorsun. Rehber, kimin “bakmakla yükümlü olunan kişi” sayılacağını 5510 sayılı Kanun'a bağlıyor: 18 yaş altındaki çocuklar, belirli koşullarla öğrenimini sürdüren çocuklar, çalışmayan ve sosyal güvencesi olmayan eş, SGK tarafından tespit edilmiş engelli çocuklar (yaş sınırı olmadan) ve geçimi sigortalı tarafından sağlanan anne ve baba bu kapsamda sayılıyor.

DEHB açısından bunun en sık karşılığı, raporu olan bir çocuğun ebeveyni. Çocuğun raporu ÇÖZGER çerçevesinde düzenleniyor, kurul da çocuk raporlarını o yönetmeliğe göre inceliyor. Başvuruda ayrıca bakmakla yükümlü olduğunu gösteren belge ve iki kişinin kimlik bilgileri isteniyor.

DEHB için ne değişiyor

Kısa cevap: kendiliğinden hiçbir şey. DEHB tanısı vergi indirimi doğurmuyor. Belirleyici olan iki şey var: hastanenin raporuna yazdığı oran ve Merkez Sağlık Kurulu'nun o oranı yönetmeliğe uygun bulup bulmadığı.

DEHB'de oranın kişiden kişiye neden değiştiğini DEHB engel oranı yazısında ayrıntılı anlattım. Vergi açısından önemli olan nokta şu: yüzde 40'ın altındaki bir rapor, başka alanlarda işine yarasa bile vergi tarafında derece doğurmuyor. Eşlik eden tablolar, örneğin depresyon ya da anksiyete, raporda ayrıca değerlendirilmişse toplam oran birden fazla engel için kullanılan Balthazard formülüyle hesaplanıyor; bu, oranların basitçe toplanması değil. Kurul da formülün doğru uygulanıp uygulanmadığına bakıyor.

Oran beklentinin altında kaldıysa hastane raporuna itiraz yolu var; usulü rapora itiraz yazısında. Kurulun vergi açısından verdiği karara karşı da rehbere göre yeniden inceleme talebiyle başvurulabiliyor.

İş değiştirince ya da vazgeçmek istersen

İşini değiştirdiğinde yeniden rapor alman gerekmiyor. Rehbere göre işlemini yaptırdığın müdürlüğe yeni iş yerinin adresini bildirip oradan yeni işverene hitaben bir yazı alman yeterli. İl değiştirdiğinde de aynı yol geçerli.

İndirimden yararlanırken vazgeçmek de mümkün; rehber bunun önünde hukuki bir engel olmadığını yazıyor. Bu, raporun iş yerinde görünür olmasını istemeyenler için anlamlı bir bilgi. Raporun bu tür yan etkilerini dezavantajlar yazısında ayrıca yazdım.

Bana kalan

Bu sürecin en yorucu tarafı mevzuat değil, aşamaların birbirinden habersiz olması. Hastane bir rapor veriyor, Gelir İdaresi başka bir kurulda tekrar bakıyor, sonuç işverenden dolaşarak geliyor. Her aşama ayrı bir hatırlatma, ayrı bir takip istiyor ve DEHB'li bir kafa için en kolay kopan yer tam da bu ara adımlar.

İşe yarayabilecek basit bir şey, başvuru gününü takvime yazmak ve tebliğ gelene kadar her ay bordroya bakmak. İndirimin başladığı ayı kendin fark etmezsen, kimse sana haber vermeyebilir.

Buradaki bilgi genel çerçeve, hukuki ya da mali görüş değil. Tutarlar ve usul her yıl güncellenebiliyor; kendi durumun için bağlı olduğun defterdarlıktan ya da Gelir İdaresi'nin rehberinden teyit al.