Nörofeedback DEHB'de işe yarar mı?

Nörofeedback, beyin dalgalarının ölçülüp kişiye anlık geri bildirim verilmesine dayanan bir uygulama. Mantığı çekici: ilaç yok, kişi kendi beyin etkinliğini düzenlemeyi öğreniyor.

Kanıt tarafı bu kadar çekici değil.

Meta analiz ne buldu

Cortese ve arkadaşlarının (2016) meta analizi, konuyla ilgili 13 randomize kontrollü çalışmayı birleştirdi. Toplam 520 katılımcı.

Bulgu iki katmanlı ve ikinci katman belirleyici:

Birinci katman: Tedavi ortamına en yakın kişiler tarafından yapılan değerlendirmelerde anlamlı iyileşme görüldü. Yani uygulamanın yapıldığını bilen kişiler iyileşme bildirdi.

İkinci katman: Körleştirilmiş değerlendirmelerde ve sahte uygulamayla karşılaştırılan çalışmalarda anlamlı etki bulunmadı.

Çalışmanın vardığı sonuç, iyi kontrol edilmiş çalışmalardan gelen kanıtların nörofeedback'i etkili bir tedavi olarak desteklemediği yönünde.

İyileşmenin görülmesi ile iyileşmenin olması aynı şey değil. Aradaki farkı kör değerlendirme ölçüyor.

Kör değerlendirme neden bu kadar önemli

Bu, yalnızca nörofeedback için değil, DEHB'deki bütün ilaç dışı yaklaşımlar için geçerli bir mesele.

Sonuga-Barke ve arkadaşlarının (2013) meta analizi, ilaç dışı yaklaşımlarda etkilerin körleştirme yapıldığında belirgin biçimde küçüldüğünü gösterdi.

Sebep insani ve suçlanacak bir şey değil: pahalı, uzun ve umut bağlanmış bir uygulamaya haftalarca gidildiğinde, değişimi görme eğilimi güçleniyor. Bu herkeste böyle.

Bu yüzden "bize çok iyi geldi" anlatıları gerçek deneyimler olabilir ama tek başına yöntemin etkili olduğunu göstermiyor.

Kılavuzlar ne diyor

NICE kılavuzu (NG87), DEHB tedavisinde önerdiği yaklaşımlar arasında nörofeedback'e yer vermiyor.

Bu bir yasak ya da mahkûmiyet değil; kanıtın öneri yapmaya yetmediği anlamına geliyor.

Karar verirken

Yine de denemeyi düşünüyorsan sorulacak sorular var:

• Maliyet ne, kaç seans? Genellikle onlarca seans ve yüksek toplam maliyetten söz ediliyor.
• Bu para ve zaman başka nereye gidebilir? Kanıtı çok daha güçlü olan seçenekler var: ilaç tedavisi, bilişsel davranışçı terapi, koçluk, ortam düzenlemesi.
• Uygulayan kim? Sağlık alanında yetkili bir kişi mi, hangi eğitimi almış?
• Ne vaat ediliyor? "İlaca gerek kalmayacak" ya da "kalıcı olarak düzelecek" gibi vaatler uyarı işareti.
• Nasıl ölçülecek? Başarı ölçütü önceden belirlenmiş mi, yoksa yalnızca izlenim üzerinden mi değerlendirilecek?

Benzer başlıklar

Aynı sorular başka yöntemler için de geçerli: dikkat eğitimi uygulamaları, bilgisayar temelli bilişsel eğitim programları, çeşitli cihazlar.

Ortak ölçüt şu: kör değerlendirmeyle yapılmış, sahte uygulamayla karşılaştırılmış çalışması var mı? Yoksa temkinli olmak gerekiyor.

Kanıtı güçlü olan seçenekleri DEHB'de ilaç mı terapi mi yazısında karşılaştırdım.

Özet

Nörofeedback'in DEHB'de etkili olduğuna dair kanıt zayıf. İyi kontrol edilmiş çalışmalarda etki gösterilemiyor ve kılavuzlar öneri listesine almıyor.

Denemek isteyen için asıl soru zarar değil, fırsat maliyeti: bu zaman ve para, etkisi ölçülmüş bir seçeneğe gidebilir mi?