DEHB koçluğu nedir, terapiden farkı ne

Tanıyı aldın, belki ilaca başladın. Belirtiler hafifledi. Ama hâlâ hangi işe önce başlayacağını bilmiyorsun, hâlâ takvim tutmuyorsun, hâlâ kâğıtlar birikiyor.

İlaç bilgiyi getirmiyor, sistem kurmayı öğretmiyor. Bu boşluk için gelişmiş bir destek biçimi var: DEHB koçluğu.

Ne yapıyor

Koçluk, gündelik işleyişe odaklanan yapılandırılmış bir çalışma. Tipik olarak şunları içeriyor:

• Hedefi adımlara bölmek. Büyük ve belirsiz bir hedefi, bu hafta yapılabilecek somut adımlara indirmek.
• Sistem kurmak. Takvim, liste, hatırlatıcı ve dosya düzeni gibi altyapıları kişiye göre tasarlamak.
• Düzenli takip. Haftalık görüşmeler. Buradaki asıl etken çoğu zaman düzenliliğin kendisi: dışarıdan gelen bir takip, DEHB'de en çok eksik olan şey.
• Engelleri çözmek. Bir sistem tutmadığında sebebini bulup uyarlamak.

Küçük ölçekli çalışmalar bu alanda olumlu sonuçlar bildiriyor. Kubik'in (2010) çalışması ve Prevatt ile Yelland'ın (2015) üniversite öğrencileriyle yürüttüğü değerlendirme, koçluk alan katılımcılarda öz düzenleme ve akademik işleyişte iyileşme bildiriyor.

Bu kanıt tabanı, ilaç tedavisi ya da BDT kadar geniş değil. Bunu bilerek yaklaşmak dürüst olan.

Koçluk yeni bilgi vermiyor. Bilinen şeyin uygulanmasını sağlıyor ve DEHB'de zaten kopan halka orası.

Terapiden farkı

Bu ayrımı netleştirmek önemli, çünkü karıştırılınca yanlış yerden destek alınıyor.

Terapi duygu, düşünce kalıpları, geçmiş ve ilişkilerle çalışıyor. Utanç, kaçınma, öz eleştiri, kaygı gibi başlıklar terapinin alanı. Bilişsel davranışçı terapi yetişkin DEHB'de en çok araştırılmış psikoterapi yaklaşımı.

Koçluk bugünün işleyişiyle çalışıyor. Neyi ne zaman yapacağın, sistemin nasıl kurulacağı.

İlaç tedavisi belirtilerin şiddetini azaltıyor. Dikkat, dürtüsellik ve huzursuzluk üzerinde etkisi ölçülmüş durumda.

Üçü birbirinin yerine geçmiyor. Avrupa uzlaşı metni (Kooij ve ark., 2019), yetişkin DEHB'de çok bileşenli bir yaklaşımı öneriyor: psikoeğitim, ilaç ve psikolojik destek birlikte.

Koç seçerken

Türkiye'de koçluk için standart bir meslek düzenlemesi ve zorunlu bir yeterlilik belgesi bulunmuyor. Bu, alanın tamamen güvenilmez olduğu anlamına gelmiyor; seçim yükünün sende olduğu anlamına geliyor.

Sorulacak sorular:

• Eğitiminiz ne? DEHB'ye özel bir eğitim almış mı, yoksa genel koçluk sertifikası mı var?
• Kimlerle çalışıyorsunuz? Yetişkin DEHB deneyimi olan biri mi?
• Nasıl çalışıyorsunuz? Görüşme sıklığı, süresi, arada iletişim var mı?
• Sınırlarınız ne? Terapötik bir konu çıktığında ne yapıyor? Yönlendirme yapabiliyor mu?
• Ücretlendirme nasıl? Paket zorunluluğu var mı, tek seans denenebiliyor mu?

Bir de gözlemlemen gereken bir şey var: koç seni dinliyor mu, yoksa hazır bir sistemi mi uyguluyor? Hazır sistemler DEHB'de çoğu zaman tutmuyor, çünkü kişiye göre uyarlanması gerekiyor.

Koçluk yerine geçebilecek şeyler

Koçluk erişilebilir olmayabiliyor. Aynı işlevin bir kısmını üstlenen alternatifler var:

• Sorumluluk ortağı. Haftada bir konuşulan bir arkadaş. Sözlükte sorumluluk ortağı.
• Eşlikçi çalışma. Aynı ortamda çalışmak. Ayrıntısı eşlikçi çalışma yazısında.
• Haftalık gözden geçirme. Kendi kendine yapılan yapılandırılmış bir gözden geçirme. Haftalık gözden geçirme yazısında anlattım.
• Destek grupları. Aynı tabloyu yaşayan insanlarla düzenli temas.

Özet

Koçluk, bilgi ile uygulama arasındaki boşluğu dolduran bir destek biçimi. Terapinin ya da ilaç tedavisinin yerine geçmiyor; onların bıraktığı pratik boşluğa çalışıyor.