DEHB ve anksiyete neden birlikte görülüyor

Yaklaşan bir telefon görüşmesi var. Kırk dakika sonra. O kırk dakikada hiçbir şey yapamıyorsun. Görüşme iki dakika sürüyor, kötü de geçmiyor. Sonra kendine kızıyorsun.

Bu tabloda iki şey iç içe geçmiş durumda: DEHB ve kaygı.

Ne kadar sık

Yetişkin DEHB'de eşlik eden başka bir ruhsal tablonun bulunması istisna olmaktan çok kural. Kessler ve arkadaşlarının (2006) toplum örneklemine dayanan çalışması, DEHB'li yetişkinlerde anksiyete bozukluklarının belirgin biçimde daha yaygın olduğunu ortaya koyuyor. Katzman ve arkadaşları (2017) bu birlikteliğin klinikte neredeyse beklenen bir durum olduğunu vurguluyor.

Buna komorbidite deniyor: iki tablonun aynı kişide birlikte bulunması.

Kaygının nereden geldiği

Burada önemli bir ayrım var ve ayrımı yapmak tedaviyi değiştiriyor.

Birincil anksiyete. Kaygı kendi başına duruyor. DEHB olmasaydı da olacaktı. Belirsizlik, sağlık, felaket senaryoları; konu DEHB'nin getirdiği pratik sorunlardan bağımsız.

İkincil kaygı. Kaygı DEHB'nin sonucu olarak gelişmiş. Yıllarca bir şeyi unutmuş, geç kalmış, yarım bırakmış birinin kaygılanması makul bir öğrenme. Buna beklenti kaygısı deniyor ve içeriği çok somut oluyor: yine unutacağım, yine yetişemeyeceğim.

İkisi aynı hissediliyor. Ama ikincil kaygıda DEHB tedavi edildiğinde kaygının bir kısmı kendiliğinden geriliyor, çünkü altındaki sebep azalıyor.

Sürekli bir şeyi kaçıran biri, kaçıracağını beklemeyi öğrenir. Buna kaygı deniyor ama aslında iyi çalışan bir tahmin.

Ayırt etmek neden zor

İki tablonun belirtileri üst üste biniyor. Buna belirti örtüşmesi deniyor:

• Odaklanamama. Hem DEHB'de var hem kaygıda. Kaygıda dikkat bir yere kilitleniyor, DEHB'de hiçbir yere yerleşmiyor.
• Huzursuzluk. İkisinde de var. DEHB'de bedensel ve sürekli, kaygıda tetikleyiciye bağlı.
• Uyuyamama. DEHB'de zihin bir konudan diğerine atlıyor, kaygıda aynı konuda dönüyor.
• Erteleme. DEHB'de görev felci, kaygıda kaçınma. Dışarıdan aynı görünüyor.

Bu yüzden ayırıcı tanı işi bir uzmana ait. Gelişimsel öykü burada belirleyici oluyor: DEHB belirtilerinin çocuklukta da var olması gerekiyor, kaygı ise sonradan başlamış olabilir.

Gündelik tarafı

Tanı ve tedavi hekimin işi. Gündelik hayatta işe yaradığı bildirilen birkaç şey:

Kaygının somut olanını çöz. "Yine unutacağım" kaygısının panzehiri güven vermek yerine sistem kurmak. Dış hatırlatıcı kurduğunda kaygının konusu daralıyor.

Erteleme ile kaçınmayı ayır. Bir işe yaklaşamıyorsan mesele başlama eşiğinden önce geliyor olabilir. Ayrıntısı erteleme mi kaçınma mı yazısında.

Kaçınmayı büyütme. Kaçınılan her şey bir sonraki sefer biraz daha büyüyor. Küçük adımlarla yaklaşmak, kaygı tedavisinin merkezinde duran mantık.

Kafeini gözden geçir. Kafein hem uykuyu hem kaygıyı etkiliyor ve DEHB'de kendi kendine ilaçlama biçimi olarak sık kullanılıyor. Kesmek şart değil; miktarını ve saatini bilmek işe yarıyor.

Özet

DEHB ve anksiyete birlikte yürüdüğünde her ikisini birden görmek gerekiyor. Yalnızca kaygıyı tedavi etmek, kaygıyı besleyen sebebi yerinde bırakıyor. Yalnızca DEHB'yi ele almak da bazen yetmiyor.

Tanı sürecinin nasıl işlediğini yetişkin DEHB tanısı yazısında anlattım.