DEHB'de erteleme türleri ve her birinin çaresi
Bütün ertelemeler aynı değil. Beş farklı erteleme türü, hangisinin hangi sebepten geldiği ve her birine ayrı ayrı işe yarayan yaklaşımlar.
Bu yazıda 7 bölüm var
"Erteliyorum" cümlesi, altında çok farklı şeyler barındıran bir cümle. Aynı kelimeyle anlatılan beş ayrı durum var ve her birinin çaresi farklı.
Yanlış çareyi uygulamak zaman kaybettiriyor. Daha kötüsü, çare işe yaramadığında kendine kızmaya yol açıyor.
Steel'in özeti
Steel'in (2007) geniş meta analizi ertelemeyi dört ana etkene bağlıyor: işin ne kadar sıkıcı olduğu, kişinin dürtüselliği, başarabileceğine dair beklentisi ve ödülün ne kadar uzakta olduğu.
Bu dördü DEHB'de tek tek daha ağır basıyor. Sirois ve Pychyl (2013) buna bir katman daha ekliyor: erteleme, o andaki rahatsızlıktan kaçınma davranışı. Yani zaman yönetimi konusu olmaktan çok duygu düzenleme konusu.
Aşağıdaki beş tür, bu çerçeveyi gündelik hâle çeviriyor.
1. Belirsizlikten erteleme
Nasıl anlarsın: İşi düşündüğünde zihnin boşalıyor. Nereden başlayacağını bilmiyorsun. İş, listende hep aynı belirsiz cümleyle duruyor: "tez", "vergi", "ev".
Çare: Yapmak yerine bölmek. Beş dakika oturup yalnızca adımları yaz, hiçbirini yapma. Adımları yazmak da bir iş ve o işi işin kendisi sanmak yaygın bir hata.
Sonraki adım her zaman tek bir hareket olmalı: "dosyayı aç", "numarayı ara".
2. Duygusal yükten erteleme
Nasıl anlarsın: İşi düşündüğünde midende bir şey oluyor. Adımları biliyorsun ama yaklaşamıyorsun. İşin varlığını unutmaya çalışıyorsun.
Çare: Bu artık erteleme olmaktan çıkmış, kaçınmaya dönüşmüş durumda. Adımları küçültmek burada yetmiyor.
İşe yarayanlar: işi başka biriyle aynı odada yapmak (eşlikçi çalışma), en kötü ihtimali yüksek sesle söylemek ve işi "bitirmek" yerine "bakmak" olarak yeniden tanımlamak.
Ayrıntısı erteleme mi kaçınma mı yazısında.
3. Mükemmeliyetçilikten erteleme
Nasıl anlarsın: Başlamıyorsun çünkü iyi yapamayacağından korkuyorsun. Ya da başlıyorsun ve bitiremiyorsun, çünkü henüz yeterince iyi olmadı.
Çare: Kalite eşiğini işe başlamadan önce yazmak. "Bu metin taslak kalacak" ya da "bu sunum sade olacak" gibi bir cümle, işin sonunu önceden tanımlıyor.
Bir de süre sınırı işe yarıyor: iki saat, sonra ne olduysa o. Ayrıntısı mükemmeliyetçilik yazısında.
4. Sıkıntıdan erteleme
Nasıl anlarsın: İş zor değil, korkutucu da değil. Sadece dayanılmaz derecede sıkıcı. Fatura ödemek, form doldurmak, veri girmek.
Çare: İşe dışarıdan uyaran eklemek. Podcast, müzik, kahve, farklı bir mekân, zamanlayıcı yarışı. Sözlükte ödül eşleştirme ve oyunlaştırma başlıkları bunu anlatıyor.
Sıkıcı işlerde ilkelerden biri şu: aynı türden işleri bir araya toplamak. Bir saat boyunca sıkıcı iş yapmak, güne beş kez sıkıcı işe geçmekten kolay.
5. Aciliyet bekleyerek erteleme
Nasıl anlarsın: İşi yapabiliyorsun ama ancak son anda. Baskı gelmeden harekete geçemiyorsun ve sonuç genelde fena da olmuyor.
Çare: Bu, en tartışmalı tür. Sözlükte panik verimliliği olarak geçiyor ve gerçekten işe yarıyor. Bedeli ise stres ve tükenme olarak ödeniyor.
İşe yarayan yaklaşım, aciliyeti kaldırmak yerine daha erken üretmek: yapay son tarihler, başkasına verilen sözler, ara teslimler. Sözlükte aşamalı teslim başlığı.
Özet
Erteleme tek bir sorun olarak ele alındığında çareler de tek tipleşiyor ve çoğu tutmuyor. Türü ayırt etmek, doğru çareyi bulmanın en kısa yolu.
Başlama eşiğini düşürmenin pratiği iki dakika kuralı yazısında.