Üniversitede engelli öğrenci birimi: DEHB için ne yapar?

Üniversiteye başladınız ve lisede işe yarayan hiçbir şey artık işe yaramıyor. Ders saatleri dağınık, devam zorunluluğu belirsiz, sınavlar dönemin sonunda toplanıyor ve kimse size ne zaman ne yapacağınızı söylemiyor.

Bu noktada çoğu öğrencinin bilmediği bir kapı vardır: engelli öğrenci birimi.

Bu yazı o birimin ne yaptığını ve DEHB tanısı olan bir öğrencinin oradan ne isteyebileceğini anlatır.

Birim nedir, nerede bulunur

Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarında engelli öğrenci birimi bulunur. Bu birim, öğrencilerin eğitim süreçlerinde karşılaştıkları engelleri tespit etmek ve gerekli düzenlemeleri planlamakla görevlidir.

Üniversiteler bu birime farklı adlar verir. Engelli Öğrenci Birimi, Engelsiz Üniversite Birimi ya da Engelsiz Yaşam Koordinatörlüğü gibi adlarla karşılaşırsınız. Genellikle Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığı'na bağlı çalışır.

Birimin varlığı mevzuatla düzenlenmiştir. Ancak her üniversite kendi yönergesini hazırlar ve bu yönerge, istenen belgeleri ve uygulanan düzenlemeleri belirler. Bu yüzden bir üniversitede geçerli olan bir uygulama, diğerinde farklı işleyebilir.

DEHB bu kapsamda değerlendirilir mi

Değerlendirilir. Birimler yalnızca görme, işitme ve hareket engelleriyle ilgilenmez; öğrenme güçlükleri, kronik hastalıklar ve ruh sağlığı tanıları da kapsam içindedir.

Bununla birlikte uygulamada bir fark vardır. Görünür bir engelde ihtiyaç kendiliğinden anlaşılır. DEHB'de ise öğrencinin ne istediğini kendisinin tarif etmesi gerekir. Bu, başvurunun en belirleyici kısmıdır.

Hangi düzenlemeler konuşulur

Aşağıdakiler sık talep edilen başlıklardır. Hangisinin uygulanabileceği üniversitenin imkânlarına ve dersin yapısına bağlıdır.

Sınav süresi. Ek süre, en sık konuşulan düzenlemedir. Oranı ve koşulları kurumun yönergesinde belirlenir.

Sınav ortamı. Az kişilik sessiz bir salon, kalabalık amfiden çok daha farklı bir sınav deneyimi sunar.

Sınav biçimi. Bazı derslerde yazılı sınav yerine sözlü sınav ya da proje değerlendirmesi mümkün olabilir.

Ders materyali. Sunumun ders öncesinde paylaşılması, not tutmakla dinlemek arasında sıkışmayı azaltır. Not almak yazısında bu sıkışmayı ayrıntılı anlattım.

Devam koşulları. Devamsızlık sınırında esneklik, özellikle ilaç ayarı yapılan dönemlerde gündeme gelir.

Teslim tarihleri. Uzun projelerde ara teslim noktaları, tek bir son tarihten daha uygulanabilir bir yapı kurar.

Başvuruyu nasıl yazmalı

Birime giden dilekçenin kaderini belirleyen şey, talebin somut olmasıdır.

"Dikkatimi toplamakta zorlanıyorum" cümlesi bir durum bildirir ama bir talep içermez. Birim bu cümleyle ne yapacağını bilemez.

Bunun yerine şöyle yazın: "Çoktan seçmeli sınavlarda soruları iki kez okumam gerektiği için süre yetmiyor. Ek süre talep ediyorum." Burada hem sorun hem çözüm vardır ve ikisi birbirine bağlanmıştır.

Aynı mantık sınav ortamı için de geçerlidir. "Kalabalık amfide çevredeki hareket dikkatimi bölüyor. Az kişilik salonda sınava girmek istiyorum."

Süreç ne kadar sürer

Başvurudan karara kadar geçen süre üniversiteye göre değişir. Dönem başında yoğunluk arttığı için başvuruyu erken yapmak gerekir.

Buradaki en kritik ayrıntı şudur: karar birim tarafından alınır, uygulama ise dersin öğretim üyesi tarafından yapılır. Kararın bölüme ve ilgili öğretim üyelerine yazılı olarak iletildiğini mutlaka teyit edin. Yazılı bildirim yapılmadığında sınav günü karşınıza çıkan kişi durumdan habersiz olabilir.

ÖSYM ile karıştırmayın

Bu iki süreç birbirinden tamamen ayrıdır.

ÖSYM sınavlarındaki düzenlemeler için başvuru ÖSYM'ye yapılır ve her sınavın kendi kılavuzuna tabidir. Süreci ÖSYM başvurusu yazısında adım adım anlattım.

Üniversite içindeki ders ve sınav düzenlemeleri ise kendi kurumunuzun engelli öğrenci birimi tarafından yürütülür. ÖSYM'de düzenleme almış olmanız, üniversitede otomatik olarak düzenleme almanız anlamına gelmez.

Gizlilik meselesi

Öğrencilerin en çok çekindiği konu budur. Tanının bölümde duyulması, hocaların bakışının değişmesi, dosyaya işlenmesi.

Sağlık verileri gizlilik kurallarına tabidir ve düzenleme talebi diplomaya ya da transkripte işlenmez. Buna karşılık uygulama sırasında dersin öğretim üyesinin bir düzenleme olduğunu bilmesi gerekir; tanının kendisini bilmesi gerekmez.

Birime başvururken bu ayrımı açıkça sorun: hangi bilgi kime iletiliyor? Yazılı cevap isteyin. Tanıyı kime açacağınıza dair kararı tanıyı açmak yazısında ayrıca ele aldım.

Bana kalan

Bu sistemin en büyük sorunu, varlığının duyurulmamasıdır. Birim vardır, yönerge vardır, düzenlemeler tanımlıdır ve öğrencilerin büyük kısmı bunların hiçbirinden haberdar değildir.

İkinci sorun ise talebin öğrenciden beklenmesidir. Sistem, en çok zorlanan kişiden en net dilekçeyi ister.

Buna rağmen başvurmaya değer. Sormanın maliyeti bir dilekçedir. Sormamanın maliyeti ise dört yıl boyunca merak etmektir.

Buradaki bilgi genel çerçevedir. Her üniversitenin kendi yönergesi bulunduğu için istenen belgeleri ve uygulanan düzenlemeleri kendi kurumunuzdan teyit edin.