BEP nedir? DEHB'li öğrenci için ne değiştirir

RAM sürecinden bir karar çıktıktan sonra okulda somut olarak değişen şeyin adı BEP oluyor: Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı.

Bu yazı BEP'in ne olduğunu, DEHB'li bir öğrencide neye dönüştüğünü ve veli olarak nereye dahil olunabileceğini anlatıyor. Uygulama okula göre değişebiliyor; bağlayıcı olan okulunun ve RAM'ın söyledikleri.

BEP ne demek

BEP, özel eğitim ihtiyacı olan öğrencinin gelişim özellikleri, eğitim ihtiyaçları ve mevcut performansı esas alınarak hazırlanan yazılı bir program. Okuldaki BEP geliştirme birimi hazırlıyor ve hazırlık sürecine öğretmenler, veli ve ilgili uzmanlar katılıyor.

İki kelimesi önemli:

• Bireyselleştirilmiş. Sınıfın tamamı için değil, o öğrenci için.
• Yazılı. Sözlü iyi niyet değil; belgeye bağlanmış hedefler ve düzenlemeler.

Yasal dayanağı Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. BEP, Türkiye'de 2000 yılında yürürlüğe giren düzenlemeyle okul sisteminin parçası hale geldi.

İçinde ne var

BEP genellikle şu bileşenleri taşıyor:

• Öğrencinin mevcut performans düzeyi: hangi beceriyi ne kadar yapabiliyor.
• Uzun ve kısa dönemli hedefler: ölçülebilir biçimde yazılmış.
• Kullanılacak yöntem ve materyaller.
• Destek hizmetleri: destek eğitim odası gibi.
• Değerlendirme biçimi ve zamanı: hedefe ulaşıldı mı, nasıl ölçülecek.
• Sorumlular: hangi öğretmen neyi yapacak.

Son kalem en çok atlanan yer. Sorumlusu yazılmamış bir hedef, uygulanmamış bir hedef olma yolunda.

DEHB'de BEP neye benziyor

DEHB'de öğrencinin çoğu zaman akademik içeriği öğrenme kapasitesi yerinde. Zorlanılan yer, o kapasiteyi sınıf ortamında kullanabilmek. Bu yüzden BEP'teki düzenlemeler genellikle içeriği değil, işleyişi hedefliyor.

Sık görülen uyarlamalar:

• Oturma düzeni. Öğretmene yakın, pencere ve kapı trafiğinden uzak.
• Yönlendirmenin parçalanması. Tek seferde üç basamaklı yönerge yerine, tek basamaklı yönergeler.
• Yazılı yönerge. Sözel talimatın tahtada ya da kağıtta karşılığının olması.
• Süre ve mola. Uzun çalışmalarda ara verilmesi, gerektiğinde ek süre.
• Ödevin bölünmesi. Uzun ödevin parçalara ayrılıp ara teslimlerle izlenmesi.
• Sınav uygulamasında uyarlama. Sessiz ortam, soru sayısının sayfaya dağılımı, sınav süresinin düzenlenmesi.
• Geri bildirimin sıklaştırılması. Dönem sonunu beklemeyen, küçük ve sık geri bildirim.

DuPaul ve arkadaşlarının (2012) okul temelli müdahaleleri birleştiren meta analizi, sınıf içi düzenlemelerin ve davranışsal müdahalelerin akademik ve davranışsal ölçütlerde anlamlı fayda sağladığını gösteriyor. Yani bunlar "iyilik" değil, etkisi ölçülmüş uygulamalar.

Veli olarak sürece dahil olmak

BEP hazırlığında velinin yeri var ve bu kağıt üzerinde kalan bir yer olmamalı.

Hazırlık toplantısına katılmayı iste. Çocuğun evde neyi yapabildiğini, neyi yapamadığını en iyi sen biliyorsun ve bu bilgi mevcut performans bölümünün yarısı.

Somut örnek götür. "Dikkati dağılıyor" yerine "yirmi dakikadan sonra ödevi bırakıyor, ara verince geri dönüyor". Somut olan, hedefe dönüşebiliyor.

Hedeflerin ölçülebilir olmasını iste. "Daha dikkatli olacak" bir hedef değil. "Üç basamaklı yönergeyi yazılı verildiğinde tamamlayacak" bir hedef.

Gözden geçirme tarihini not et. BEP dönemsel olarak değerlendiriliyor. O tarih geldiğinde neyin işe yaradığını konuşmak, programı canlı tutuyor.

Uygulanmadığında ne yapılır

En sık şikayet bu: BEP yazıldı, dosyada duruyor, sınıfta bir şey değişmedi.

Sırayla gidilecek yerler: sınıf öğretmeni, okul rehber öğretmeni, okul müdürlüğü ve gerekirse RAM. Görüşmelerde yazılı olmak fark yaratıyor: hangi hedefin uygulanmadığını, hangi tarihte konuştuğunuzu not etmek.

Öğretmenle görüşmenin kendisi ayrı bir beceri; onu öğretmenle görüşmek yazısında ele aldım.

Neyle karıştırılmamalı

RAM kararıyla aynı şey değil. RAM eğitsel değerlendirmeyi yapıp yönlendirmeyi belirliyor; BEP okulda hazırlanıyor. RAM yazısı bu süreci anlatıyor.

Engelli raporuyla aynı şey değil. O ayrı bir mevzuat; engelli raporu yazısında yazdım.

Notların hediye edilmesi değil. BEP, öğrencinin öğrendiğini gösterebilmesinin yolunu düzenliyor; öğrenmediği şeyi öğrenmiş saymıyor.

Bana kalan

BEP'in en değerli tarafı, yazılı olması. Çünkü sözlü anlayışlar öğretmen değiştiğinde kayboluyor; yazılı bir program dosyada kalıyor.

O yüzden veli olarak yapılacak en işe yarar şey, iki şeyi elde tutmak: BEP'in bir kopyası ve gözden geçirme tarihleri. Bu ikisi, her yeni dönemde süreci baştan anlatmak zorunda kalmanı engelliyor.

Buradaki bilgi genel çerçeve. Uygulama okula ve ile göre değişebildiği için okulundan ve bağlı olduğun RAM'dan teyit al.