DEHB'de alkol neden daha riskli?
DEHB ile madde kullanımı arasındaki ilişki, kendi kendine ilaçlama örüntüsü ve dikkat edilmesi gerekenler.
Bu yazıda 6 bölüm var
Bu, konuşulması zor ama atlanmaması gereken bir başlık.
DEHB'li yetişkinlerde madde kullanım sorunlarının genel nüfusa göre daha sık görüldüğü bildiriliyor (Faraone ve ark., 2021; Katzman ve ark., 2017). Bu bilgi suçlamak için değil, riski görünür kılmak için.
İki mekanizma
1. Dürtüsellik.
Alkol, miktarını sınırlamayı gerektiren bir şey. Dur demeyi zorlaştıran bir tablo, tam da burada devreye giriyor.
Bir de ikinci katman var: alkolün kendisi ketlemeyi zayıflatıyor. Yani zaten zayıf olan fren, alkolle birlikte daha da zayıflıyor. Bu, döngüsel bir etki.
2. Kendi kendine ilaçlama.
Bu, daha az konuşulan ama daha yaygın olan mekanizma. Sözlükte kendi kendine ilaçlama olarak geçiyor.
Alkol kısa vadede birkaç şeyi birden yapıyor:
- İçsel huzursuzluğu yatıştırıyor
- Zihindeki gürültüyü azaltıyor
- Sosyal ortamlarda kaygıyı düşürüyor
- Uykuya dalmayı kolaylaştırıyor gibi hissettiriyor
Bunların hepsi DEHB'de zorlanılan alanlar. Yani alkol, gerçekten bir işe yarıyor gibi görünüyor ve tam bu yüzden tehlikeli.
Bir şeyin kısa vadede işe yaraması, onu bırakması en zor şey hâline getiriyor.
Uyku meselesi
Bu, en somut ve en az bilinen zarar.
Alkol uykuya dalmayı kolaylaştırıyor ama uyku yapısını bozuyor: gecenin ikinci yarısında uyku sığlaşıyor ve dinlendirici olmaktan çıkıyor.
Kooij ve Bijlenga'nın (2013) derlemesi, yetişkin DEHB'de zaten gecikmiş uyku fazının sık görüldüğünü ortaya koyuyor. Yani üstüne alkol eklendiğinde iki sorun birleşiyor.
Ertesi gün bütün belirtiler ağırlaşıyor: dikkat, duygu düzenleme, dürtüsellik. Ve o gün de yorgunlukla baş etmek için bir şeye ihtiyaç duyuluyor.
Döngü şöyle işliyor:
- Huzursuzluk ya da uykusuzluk
- Alkol
- Bozuk uyku
- Ertesi gün ağırlaşmış belirtiler
- Baştan
Tedavi riski artırıyor mu
Hayır ve bu önemli bir düzeltme.
Wilens ve arkadaşlarının (2003) meta analizi, çocuklukta uyarıcı tedavi görmenin ileride madde kötüye kullanımına yol açtığına dair bir bulgu ortaya koymadı.
Dünya Federasyonu uzlaşı metni (Faraone ve ark., 2021) da tedavi edilen kişilerde madde kullanım riskinin arttığına dair bir kanıt bulunmadığını belirtiyor.
Tersine, tedavisiz kalmak risk etkenleri arasında sayılıyor. Ayrıntısını DEHB ilaçları bağımlılık yapar mı yazısında ele aldım.
Ne yapılabilir
Miktarı önceden belirle. Karar, içmeye başladıktan sonra veremeyeceğin bir karar. Çıkmadan önce kaç kadeh içeceğine karar vermek, o an karar vermekten çok daha güvenilir.
Sayılabilir hâle getir. Şişeden değil bardaktan, doldurulan değil sayılan.
Neden içtiğini sor. Keyif için mi, yoksa bir şeyi yatıştırmak için mi? İkinci cevap bir uyarı işareti ve o şeyin başka bir çözümü olabilir.
Uyku için kullanma. Bu en pahalı kullanım biçimi. Uyku sorunu varsa hekimine söyle; başka yolları var.
İlaç kullanıyorsan hekimine söyle. Alkol tüketimini ve miktarını söylemek gerekiyor. Bu bir itiraf değil, tedavinin doğru planlanması için gereken bilgi.
Alkolsüz alternatif hazır tut. Sosyal ortamda elinde bir şey olması, içmemeyi kolaylaştırıyor.
Nikotin ve diğerleri
Aynı örüntü nikotinde de görülüyor ve DEHB'de sigara kullanımının daha yaygın olduğu bildiriliyor. Mekanizma benzer: nikotin kısa süreli olarak uyanıklık ve odaklanma hissi veriyor.
Kafein aynı ailenin en zararsız ucu; onu DEHB'de kahve neden sakinleştiriyor yazısında ele aldım.
Özet
DEHB'de alkol riski iki yerden geliyor: dürtüselliğin miktarı sınırlamayı zorlaştırması ve alkolün gerçekten bir şeyi yatıştırıyor olması.
Uyku üzerindeki etkisi ise en somut zarar ve ertesi günün bütün belirtilerini ağırlaştırıyor.
Tedavi bu riski artırmıyor; tedavisiz kalmak artırıyor.