30.10.2026 Günlük LX Symposion: birlikte oturmak

30.10.2026 Günlük Sayfa LX

Bir sofranın en kıymetli yanı yemek değil, kalkmak isteyen kimsenin olmaması.

Cuma. Altmışıncı sayfa. Bunu kutlamak için en doğru kelime sofra.

Birlikte içmek, birlikte yaşamak

Symposion kelimesi syn ve pinein'den geliyor. Birlikte içmek. Platon'un Şölen diyaloğunun adı bu. Agathon'un evinde bir grup insan toplanıyor, önceki gecenin yorgunluğu var, o akşam az içip sırayla aşkı anlatmaya karar veriyorlar. Felsefe tarihinin en güzel metinlerinden biri, yemekten sonra başlayan bir sohbet.

Cicero Yaşlılık Üzerine'de bu kelimeyi nazikçe düzeltiyor. Yunanlar bu buluşmaya birlikte içmek, birlikte yemek diyor, biz Romalılar ise convivium diyoruz, diyor. Yani birlikte yaşamak. Ve Latincenin daha iyi seçtiğini söylüyor, çünkü sofrada en önemli şey beden değil, bir arada olmak.

Bizim dilde de benzer bir iz var. Arkadaş, arkası bir olan. İngilizcedeki companion ise Latince cum ve panis'ten geliyor: ekmeğini paylaşan. Aristoteles'in tuzu, bizim ekmek tuz hakkımız. Dünyanın her yerinde insanlar, birlikte yediklerinin bir şey değiştirdiğini kelimelerine yazmış.

Benim sofram

Evde yemeği ben yapıyorum. Benim için yemek yapmak bakmanın bir biçimi.

Ama yemek yapmak başka, insanları sofraya çağırmak başka. DEHB'li biri için bir davetin dışarıdan görünen kısmı keyif, içeriden görünen kısmı bir yürütücü işlev sınavı. Tarih bul, kişileri ayarla, ne pişireceğine karar ver, eksikleri al, evi topla, hepsi aynı anda bitsin, saat yedide kapı çalsın. Mutfak düzeni tek başına bile ayrı bir konu. Üstüne bir de insan gelince ev kocaman bir projeye dönüşüyor. Bir sonraki ay deniyor. Ay geçiyor.

Bu arada kaçan şey yemek değil. Convivium.

Kusursuz sofra

Bence asıl tuzak şu: madem davet edilecek, her şey güzel olsun isteniyor. O yüzden davet hep sonraki aya kalıyor. Mükemmeliyetçilik DEHB'de çoğu zaman düzenli olmak gibi değil, hiç başlamamak gibi görünüyor.

Şölen'e bir daha baktım. Sofrada ne yendiğini bilmiyoruz. Platon yazmamış. Üstelik Sokrates geç geliyor. Yolda düşünceye dalıp bir komşunun kapısında dikilip kalmış, ev sahibi onu çağırtmak zorunda kalıyor. Felsefe tarihinin en ünlü geç kalanı bu masaya oturmuş.

Bunu okuyunca içim rahatladı. Çay ve peynirli ekmekle kurulan bir sofra da convivium. Saat tutmayan bir ev sahibi de. Geç kalan misafir de. Önemli olan, kalkmak istememek.

Neşenin yeri

Bu hafta neşeyi uzun uzun yazdım: euthymia, eutrapelia. İkisini de tek başıma masada oturup yazdım. Bu da komik.

Çünkü bence neşe en çok sofrada oluyor. Bir kişinin yalnız başına gülmesi az görülür, üç kişinin bir masada gülmesi kolaydır. Neşenin bulaşıcı olduğunu araştırmaya gerek duymadan biliyoruz. Yasın içindeki bir insan için de böyle. Birinin karşısında oturup yemek yemek, kimseye bir şey anlatmak zorunda kalmadan bir arada olmak, yasın yanına en iyi oturan şeylerden biri olabilir.

Kendime bir not. Bu ay birini çağır. Evin toplu olması gerekmiyor.

Kavramın yanına bir parça

Giuseppe Verdi: La Traviata, Libiamo ne' lieti calici.

1853'te Venedik'te ilk kez sahnelendi. Operanın birinci perdesinde, bir akşam davetinde, Violetta ile Alfredo kadeh kaldırıp şarkı söylüyor, sofradakiler de eşlik ediyor. Libiamo, içelim demek.

Operanın sonunu bilenler için bu neşe biraz acıdır. Violetta hasta ve zamanı az. Şarkının güzelliği de buradan geliyor bence. Sofra tam da bu yüzden kuruluyor: hepimiz geçiciyiz ve bu akşam buradayız.

Yarına

Yarın cumartesi, ekimin son günü. Bir ayı kapatırken geçip giden şeylere nasıl bakılır, Japoncanın bunun için bir sözü var.