DEHB'li bir ebeveyn olmak

Çocuğuna rutin kurmaya çalışıyorsun. Kendi rutinini kuramıyorsun.

Ona sabırlı olmayı öğretmeye çalışıyorsun. Kendi sabrın akşam altıda bitiyor.

Bu, DEHB'li ebeveynlerin en sık anlattığı çelişki ve gayet açıklanabilir bir şey.

Neden bu kadar zor

Ebeveynlik, DEHB'nin en zorlandığı becerileri günün her saatinde talep ediyor:

• Tutarlılık. Aynı kuralın her gün aynı biçimde uygulanması.
• Öngörülebilirlik. Sabit saatler, sabit sıralar.
• Duygu düzenleme. Kendi tepkini yönetirken bir başkasınınkine de yardım etmek.
• Prospektif bellek. Veli toplantısı, aşı tarihi, kermes parası, spor kıyafeti.
• Geçişler. Uyandırmak, giydirmek, çıkarmak; her biri bir geçiş ve her geçiş bir maliyet.

Johnston ve arkadaşlarının (2012) derlemesi, DEHB'li yetişkinlerde ebeveynlik davranışlarının bu alanlarda zorlanabildiğini ortaya koyuyor. Chronis-Tuscano ve arkadaşlarının (2008) çalışması, anne DEHB belirtileri ile tutarlı ebeveynlik uygulamaları arasında ilişki bildiriyor.

Bu bulguları suçlama olarak okumamak gerekiyor. Tam tersini söylüyorlar: ebeveynin kendi tedavisi, çocuğun da yararına.

Kendi sistemi olmayan biri, bir başkasına sistem kuramıyor. Bu bir yetersizlik değil, sıralama meselesi.

Sık zorlanılan yerler ve düzenlemeler

Sabah çıkışı. Günün en yoğun geçiş anı. İşe yarayanlar: her şeyi bir gece önceden hazırlamak, sabah adım sayısını üçe indirmek ve görünür bir sıra listesi asmak. Ayrıntısı sabah rutini yazısında.

Okul evrakları. İzin kâğıtları, para zarfları, formlar. Tek bir kutu ve haftada bir sabit yarım saat. Ayrıntısı kâğıt işleri yazısında.

Akşam. Ebeveynin en yorgun, çocuğun en talepkâr olduğu saat. Burada gerçekçi olmak gerekiyor: akşam saatlerinde standart düşecek. Önceden düşürülmüş bir standart, o an hayal kırıklığı üretmiyor.

Duygusal taşkınlık. Kendi tepkinin şiddetli gelmesi, DEHB'de sık bildirilen bir şey. Ayrıntısı duygu düzenleme yazısında. Pratik bir kural: bağırdığını fark ettiğinde konuşmayı kesip odadan çıkmak. Sonra dönüp konuşmak, o an devam etmekten iyi sonuç veriyor.

Onarım. Bir tepki verdikten sonra çocuğa dönüp "az önce sesimi yükselttim, bu senin hatan değildi" demek. Kusursuz olmak gerekmiyor; onarmak gerekiyor ve onarım öğretilebilir bir şey.

Çocukta da DEHB olabilir

Faraone ve Larsson'un (2019) derlemesi, DEHB'nin kalıtsallığının yüksek olduğunu ortaya koyuyor. Yani DEHB'li bir ebeveynin çocuğunda da görülme ihtimali genel nüfusa göre daha yüksek.

Bunun iki yüzü var.

İyi yüzü: Ne olduğunu biliyorsun. Çocuğun neden yapamadığını anlıyorsun ve kendi büyürken duymadığın cümleleri ona söyleyebiliyorsun.

Zor yüzü: İki DEHB aynı evde. Kaosun katlanması ve suçluluk hissi. "Ben verdim" cümlesi çok sık kuruluyor.

Bu cümleye verilebilecek en dürüst cevap şu: genetiği seçmedin, ama tanıyı ve desteği erken sağlayabiliyorsun ve bu, senin kendi çocukluğunda olmayan bir şey.

Çocuktaki belirtileri çocuklarda DEHB belirtileri yazısında ele aldım.

Kendine karşı dürüst olmak

Birkaç şeyi kabul etmek işi kolaylaştırıyor:

• Yardım istemek meşru. Temizlik desteği, yemek düzeni, akraba yardımı. Bunlar lüks olarak değil, sistemin parçası olarak düşünülebilir.
• Her şeyi yapmak zorunda değilsin. Sözlükte yeterince iyi burada da geçerli.
• Görünmeyen emek paylaşılmalı. Kimin ne zaman neye ihtiyacı olduğunu takip etmek başlı başına bir iş. Sözlükte görünmez iş.
• Kıyaslama tuzağına dikkat. Diğer ebeveynlerin görünen hâli, onların tamamı olmuyor. Sözlükte karşılaştırma tuzağı.

Özet

DEHB'li ebeveynlik, en zorlandığın becerilerin günün her saati talep edildiği bir alan. İşe yarayan yaklaşım kusursuz olmaya çalışmak yerine az sayıda sabit yapı kurmak, onarmayı öğrenmek ve kendi tedavisini ihmal etmemek.