DEHB hakkında en yaygın 12 yanlış bilgi

DEHB hakkında dolaşan yanlış bilgilerin çoğu kötü niyetle üretilmiyor. Eski bilgiler, eksik anlatımlar ve iyi niyetli genellemeler olarak dolaşıyorlar.

Sonuçları ise somut: tanı gecikiyor, tedavi ertelenirken insanlar kendilerini suçlamaya devam ediyor.

1. "DEHB bir erkek çocuk tablosudur"

Klinik örneklemlerde erkek çocuk oranı uzun süre çok yüksekti. Ancak toplum örneklemlerinde aradaki fark belirgin biçimde daralıyor.

Sebebi kızların daha az DEHB'li olması değil, daha az fark edilmeleri. Dikkatsizlik ağırlıklı tablo, hiperaktiviteye göre çok daha az göze batıyor. Ayrıntısı kadınlarda DEHB yazısında.

2. "Çocuklukta geçer"

Belirtiler yaşla birlikte değişiyor: hiperaktivite azalıyor, yerini içsel bir huzursuzluk alıyor. Dikkat ve yürütücü işlev güçlükleri ise büyük ölçüde devam ediyor.

Dünya Federasyonu uzlaşı metni (Faraone ve ark., 2021), DEHB'nin önemli bir bölümde yetişkinlikte de sürdüğünü ve yetişkin DEHB'nin geçerli bir tanı olduğunu ortaya koyuyor.

3. "Herkes biraz öyle"

Herkes bazen unutuyor, dağılıyor, erteliyor. Tanıyı belirleyen şey sıklık, süre ve yol açtığı işlev kaybı: belirtilerin birden fazla ortamda bulunması ve hayatı ölçülebilir biçimde etkilemesi gerekiyor.

Sözlükte işlevsellik kaybı başlığı bu ayrımı anlatıyor.

4. "Zeki insanlarda görülmez"

DEHB ile zekâ arasında böyle bir ilişki bulunmuyor. Yüksek bilişsel kapasite, belirtileri örtmeye yardım edebiliyor ve bu da tanıyı geciktiriyor.

"Ama sen çok başarılısın" cümlesinin arkasında genelde yıllardır sürdürülen bir telafi stratejisi duruyor.

5. "Kötü ebeveynlikten kaynaklanır"

Faraone ve Larsson'un (2019) derlemesi, DEHB'nin kalıtsallığının yüksek olduğunu ortaya koyuyor. Aile ikiz ve evlat edinme çalışmaları tutarlı biçimde güçlü bir genetik katkıya işaret ediyor.

Ebeveynlik tarzı belirtilerin şiddetini ve sonuçlarını etkileyebiliyor. Sebebi olmuyor.

6. "Şeker yüzünden"

Kontrollü çalışmalarda şekerin DEHB belirtilerine yol açtığına dair bir bulgu elde edilmiyor. Ayrıntısı DEHB ve beslenme yazısında.

7. "Ekranlar sebep oluyor"

DEHB, ekranların hayatımıza girmesinden çok önce tanımlanmış bir tablo. Ekran kullanımı ile DEHB arasında bir ilişki bildiriliyor ancak yönü belirsiz: DEHB'li kişilerin ekrana daha çok yönelmesi de mümkün.

Ekranın belirtileri ağırlaştırabildiği ayrı bir konu ve bunu sonsuz kaydırma yazısında ele aldım.

8. "İlaçlar bağımlılık yapar"

Wilens ve arkadaşlarının (2003) meta analizi, çocuklukta uyarıcı ilaçla tedavi edilen kişilerde ilerleyen yıllarda madde kullanım riskinin artmadığını bildiriyor. Uzlaşı metni de hekim gözetiminde uygun kullanımın güvenlik profilini olumlu değerlendiriyor.

Kötüye kullanım ayrı bir konu ve reçete izlemi tam da bunun için var.

9. "İlaç kişiliği değiştirir"

Beklenen etki dikkat, dürtüsellik ve huzursuzluk üzerinde. Kişilik değişimi ya da duygusal küntleşme hissi bildiriliyorsa bu, doz ya da ilaç uyumunun gözden geçirilmesi gereken bir işaret. Ayrıntısı DEHB ilaç tedavisi yazısında.

10. "DEHB moda oldu, aşırı tanı konuyor"

Polanczyk ve arkadaşlarının (2007) dünya çapındaki prevalans meta analizi, DEHB'nin bölgeler arasında benzer oranlarda görüldüğünü ve tanı oranlarındaki farkların büyük ölçüde yöntemsel farklılıklardan kaynaklandığını gösteriyor.

Farkındalığın artması tanı sayısını yükseltiyor. Bu, tanının uydurma olduğu anlamına gelmiyor. Sözlükte aşırı tanı tartışması.

11. "Odaklanabiliyorsan DEHB olamaz"

En sık yapılan yanlış çıkarım bu. DEHB, dikkatin yokluğu olarak değil, dikkatin düzenlenmesindeki güçlük olarak tanımlanıyor. İlgi duyulan bir konuda saatlerce çalışabilmek tabloyla çelişmiyor; sözlükte hiperodak olarak geçiyor.

12. "Sadece daha çok çalışman gerekiyor"

Bu cümle, yıllarca zaten daha çok çalışmış insanlara söyleniyor ve en çok zarar veren cümlelerden biri. Sorun çabanın miktarı olmuyor; çabanın başlatılması ve sürdürülmesi oluyor.

Özet

Yanlış bilgilerin çoğu iyi niyetle dolaşıyor ve tam bu yüzden düzeltilmesi zor. En işe yarayan yaklaşım tartışmaya girmek yerine, doğru bilgiyi elinin altında hazır tutmak.