Kadınlarda DEHB: tanının neden geciktiği ve hormonların rolü
Kadınlarda DEHB neden geç tanınıyor, belirtiler yaşam boyunca nasıl değişiyor, adet döngüsü ve menopozun etkisi üzerine.
Bu yazıda 5 bölüm var
Uzun süre DEHB "yerinde duramayan erkek çocuk" olarak tarif edildi. Bu tarif hâlâ zihinlerde ve tanıyı geciktiren en büyük sebeplerden biri.
Sayılar ne diyor
Klinik örneklemlerde erkek/kız oranı bir dönem çok yüksekti. Toplum örneklemlerinde ise fark belirgin biçimde daralıyor (Quinn ve Madhoo, 2014).
Aradaki boşluğu açıklayan şey kızların daha az DEHB'li olması değil. Kliniğe daha az götürülmeleri.
Sebep basit: sınıfın arkasında zıplayan çocuk göze batıyor, camdan dışarı bakan çocuk kimseyi rahatsız etmiyor. Yönlendirme rahatsızlık üzerinden yapılıyor.
Tablo neden farklı görünüyor
Dikkatsiz tür baskın. Hareketlilik dışa değil içe dönüyor: içsel huzursuzluk, zihin gezinmesi, dalgınlık. Hiçbiri dışarıdan görünmüyor.
Maskeleme daha erken ve daha iyi öğreniliyor. Kız çocuklarından düzenli, uyumlu ve sessiz olmaları bekleniyor. Maskeleme bu beklentiye verilen cevap ve zamanla otomatikleşiyor. Ayrıntısı maskeleme yazısında.
Belirtiler kaygı ve depresyon olarak okunuyor. Kadınlar kliniğe genelde DEHB şüphesiyle değil, kaygı ya da depresyon şikâyetiyle gidiyor. Eşlik eden durum tedavi ediliyor, altındaki tablo görülmüyor (Ginsberg ve ark., 2014).
Zekâ ve başarı gizliyor. İyi not alan, işini yetiştiren kişide sorun aranmıyor. Telafinin maliyeti kimseye görünmüyor.
Tanının gecikmesi belirtilerin hafif olduğu anlamına gelmiyor. Görünmediği anlamına geliyor.
Yaşam boyunca değişiyor
Franke ve arkadaşlarının gelişimsel derlemesi, DEHB'nin sabit bir tablo olmadığını gösteriyor: belirtilerin görünümü yaşla ve yaşam koşullarıyla değişiyor (Franke ve ark., 2018).
Kadınlarda kırılma noktaları genelde geçiş dönemleri oluyor: üniversite, ilk iş, evlilik, doğum, çocukların okula başlaması, menopoz. Ortak nokta, dışarıdan gelen yapının değişmesi ve sorumluluğun artması.
Hormonların rolü
Bu alan görece yeni ve araştırma sürüyor, o yüzden kesin konuşmamak gerekiyor. Ama klinikte giderek daha çok konuşulan bir gözlem var: östrojen düzeyi düştüğünde DEHB belirtileri belirginleşebiliyor.
Pratik karşılıkları:
- Adet döngüsü. Bazı kadınlar döngünün ikinci yarısında dikkat, bellek ve duygu düzenlemede belirgin zorlanma bildiriyor.
- Doğum sonrası. Uyku kaybı, sorumluluk artışı ve hormonal değişim aynı anda geliyor.
- Perimenopoz ve menopoz. Bu dönemde ilk kez tanı alan kadın sayısı az değil. Belirtiler "yaşlanıyorum" diye yorumlanabiliyor.
Young ve arkadaşlarının uzlaşı bildirisi, kadınlarda DEHB'nin yaşam boyu bir bakışla ele alınması gerektiğini vurguluyor ve bu dönemleri özellikle işaret ediyor (Young ve ark., 2020).
Neden önemli
Hinshaw ve arkadaşlarının DEHB'li kızları erken yetişkinliğe kadar izleyen çalışması, uzun süre tanınmamış tablolarda kendine zarar verme ve intihar girişimi riskinin yükseldiğini gösteriyor (Hinshaw ve ark., 2012).
Bu, korkutmak için değil, tanının neden geciktirilmemesi gerektiğini göstermek için önemli bir bulgu.
Kendini bu tarifte buluyorsan, bir psikiyatriste görünmek abartı değil.