Mastering Your Adult ADHD
Steven A. Safren ve ark.
Kanıtı ölçülmüş bir terapi programının çalışma kitabı hâli. Okunacak bir kitap değil, uygulanacak bir program.
Bu yazıda 6 bölüm var
Bu kitap diğerlerinden farklı bir şey: okunmak için değil, uygulanmak için yazılmış.
Arkasında ölçülmüş bir program var. Safren ve arkadaşlarının 2010'da JAMA'da yayımlanan randomize çalışması, ilaç kullanmasına rağmen belirtileri süren yetişkinlerde bu yaklaşımın anlamlı iyileşme sağladığını gösterdi.
Yani içerik bir tahmin değil, sınanmış bir müdahale.
Ne yapıyor
Program birkaç modülden oluşuyor:
Düzen ve planlama. Tek takvim, tek liste, işleri adımlara bölme.
Dikkat dağıtıcıları yönetme. Çalışma ortamını ve dikkat süresini düzenleme.
Düşünce kalıpları. "Nasılsa yapamayacağım" gibi işlevsiz düşünceleri fark edip sınama.
Erteleme. Kaçınmayı azaltma teknikleri.
Her modül açıklama, örnek ve ödevden oluşuyor.
Ne beklenmeli
Bu kitap okunduğunda bir şey vermiyor. Uygulandığında veriyor.
Ve uygulamak zor. Ödevleri var, kayıt tutmayı gerektiriyor, haftalarca sürüyor.
Buradaki ironi açık: DEHB'si olan birinden düzenli olarak ödev yapması isteniyor.
Bu yüzden en iyi kullanımı bir terapistle birlikte. Kitabın kendisi zaten terapi eşliğinde kullanılmak üzere tasarlanmış; ayrıca terapist için hazırlanmış bir rehber cildi var.
Tek başına kullanılacaksa, bir sorumluluk ortağıyla ya da haftalık sabit bir aralıkla yürütmek gerekiyor.
Sınırları
Türkçe erişimi sınırlı. Bu, listedeki en büyük engel.
Kuru bir metin. Çalışma kitabı olduğu için edebi bir tarafı yok.
Belirtiler çok ağırsa zorlanıyor. Program bir miktar işlevsellik varsayıyor. Bu yüzden çalışmalar da genellikle ilaç kullanan katılımcılarla yürütülmüş.
Kimin için
Tanı almış, ne olduğunu anlamış ve artık "peki ne yapacağım" aşamasına gelmiş biri için.
Tanıyı yeni almış ve duygusal olarak sindirmemiş biri için erken olabilir.
Okuması nasıl
İki yüz sayfa civarı ama okuma süresiyle ölçülmüyor.
Haftada bir modül olarak planlanmış. Baştan sona hızlı okumak, kitabın işini görmüyor.
Alternatif olarak Solanto'nun üstbilişsel terapi temelli programı da benzer bir çerçeve sunuyor ve o da randomize bir çalışmaya dayanıyor.
Bende ne bıraktı
Bu kitap hakkında en dürüst şey şu: okumakla hiçbir şey olmuyor.
Ben de önce okudum. Baştan sona, bir hafta içinde. Sonunda hiçbir şey değişmemişti ve kitabın işe yaramadığını düşündüm.
Sonra anladım ki yanlış kullanmışım. Bu bir okuma kitabı değil, bir program. Ödevleri var, kayıt tutmayı gerektiriyor, haftalarca sürüyor.
Ve buradaki ironi çok açık: DEHB'si olan birinden haftalarca düzenli ödev yapması isteniyor.
Bunu yalnız başıma yapamadığımı kabul etmem gerekti. Kitabın kendisi zaten terapi eşliğinde kullanılmak üzere tasarlanmış ve bunu bilmek beni kendimi suçlamaktan kurtardı.
İçindeki modüllerden bana en çok yarayan, işlevsiz düşüncelerle çalışan bölüm oldu. "Nasılsa yapamayacağım" cümlesini bir gerçek değil bir tahmin olarak görmek. Yazıp sınamak. Kaç kez doğru çıktığına bakmak.
Beklediğimden az doğru çıkıyordu ve bunu görmek, kendime söylediğim şeyi zayıflattı.
Düzen ve planlama modülleri ise daha tanıdıktı; benzer şeyleri başka yerlerde de okumuştum. Farkı, arkasında ölçülmüş bir çalışma olması. Safren ve arkadaşlarının 2010'da yayımlanan randomize çalışması bu programın ilaç kullanan yetişkinlerde anlamlı iyileşme sağladığını gösterdi.
Yani içerik bir tahmin değil. Bu, DEHB rafında az bulunan bir şey.
Bir sıkıntısı Türkçe erişiminin sınırlı olması. Bir de kuru olması: çalışma kitabı, edebi bir tarafı yok.
Tanıyı yeni almışsan erken olabilir. "Peki şimdi ne yapacağım" aşamasına geldiysen doğru kitap.