DEHB ve ilişkiler: görünmeyen emek

DEHB'nin ilişkilerdeki bedeli genelde büyük kavgalarda değil. Küçük ve tekrar eden şeylerde.

En sık iki kırılma noktası

Tutulamayan sözler. Söz iyi niyetle veriliyor ve unutuluyor. Karşı taraf bunu ilgisizlik olarak okuyor, çünkü dışarıdan öyle görünüyor. Oysa aradaki şey niyet-davranış boşluğu.

Görünmeyen emek. Ev işinin yapılan kısmı değil, akılda tutulan kısmı: kimin nesi ne zaman gerekiyor, hangi fatura yaklaşıyor, kime dönülmedi. Buna zihinsel yük deniyor ve tamamen tek tarafa yığıldığında ilişki bozuluyor.

Ebeveynleşme

Zamanla bir taraf sürekli hatırlatan, planlayan ve düzenleyen konuma geçiyor. Buna ebeveynleşme deniyor.

İki taraf için de kötü. Hatırlatan taraf yoruluyor ve kızıyor. Hatırlatılan taraf çocuk yerine konduğunu hissediyor, savunmaya geçiyor, sonra utanıyor.

En çok duyulan iki cümle bunu özetliyor: "Ben senin annen değilim" ve "Sürekli beni kontrol ediyorsun." İkisi de aynı yapının iki ucundan söyleniyor.

Çözüm daha çok hatırlatmak değil. Hatırlama işini iki kişiden de alıp bir sisteme vermek.

İşe yarayan şeyler

Ortak ve görünür bir sistem. Buzdolabındaki tahta, paylaşılan takvim, ortak liste. Hatırlatma kişiden çıkıp nesneye geçiyor. Kritik nokta: sistemin ikisi tarafından da kullanılması, yoksa yalnızca yeni bir hatırlatma kanalı oluyor.

Sorumluluğu iş değil alan olarak bölmek. "Bulaşığı sen yıka" yerine "mutfak tamamen senin". Alan sahipliği, hatırlatma ihtiyacını ortadan kaldırıyor.

Sözü anında yazmak. Verilen sözün o an yazılması. "Yaparım" demek yeterli değil; yazılmayan söz büyük ihtimalle unutulacak.

Zamanlama kuralı. Zor konuşmayı ikisi de yorgunken yapmamak. DEHB'de duygu düzenleme zorlandığı için akşam saatleri bu konuşmalar için en kötü zaman.

Niyet ile sonucu ayırmak. "Umursamıyorsun" yerine "bu unutulunca ben şöyle hissediyorum". İlk cümle niyeti yargılıyor ve genelde yanlış; ikincisi sonucu anlatıyor ve tartışılamaz.

Partner için

• Hatırlatmak bir iyilik ama sistemin yerine geçmiyor.
• "Neden sadece isteyerek yapamıyorsun" sorusunun cevabı yok; soru yanlış kurulmuş.
• Tanı bir bahane değil, bir açıklama. Sorumluluğu kaldırmıyor, sorumluluğun nasıl taşınacağını değiştiriyor.
• Kendi yorgunluğunu da söylemek gerekiyor. Sessizce taşımak, sonunda çok daha büyük bir kırılma üretiyor.

DEHB'li taraf için

• Unuttuğun şey için savunmaya geçmek yerine sistemi düzeltmek daha çabuk sonuç veriyor.
• "Özür dilerim" tek başına yetmiyor, çünkü ertesi hafta aynı şey oluyor. Bir sonraki adım, o işin bir daha hafızaya bırakılmaması.
• Reddedilme duyarlılığı yüzünden eleştiri orantısız acı verebiliyor. Bunu bilmek, o anda verilen tepkiyi geciktirmeye yardımcı oluyor.