DEHB ve arkadaşlık

Biriyle tanışıyorsun. İlk üç ay çok yoğun geçiyor: uzun konuşmalar, sık görüşmeler, hızlı kurulan bir yakınlık.

Sonra araya bir hafta giriyor. Sonra bir ay. Sonra aramak için çok geç oluyor.

Bu döngü DEHB'de sık anlatılıyor ve arkasındaki sebep ilgisizlik olmuyor.

Kurmak kolay, sürdürmek zor

Wehmeier ve arkadaşlarının (2010) derlemesi, DEHB'de sosyal işlevsellikteki zorlukların yaşam kalitesi üzerinde belirgin etkisi olduğunu ortaya koyuyor.

Ama tabloya daha yakından bakınca ayrım netleşiyor: arkadaşlık kurmak genelde sorun olmuyor. Sürdürmek oluyor.

Aramayı hatırlamak zor. Birini aramak, gelecekte bir şey yapmayı hatırlamayı gerektiriyor. Buna prospektif bellek deniyor ve DEHB'de en çok zorlanan alanlardan biri.

Sonuç şu: birini gerçekten özlüyorsun ve aramıyorsun. İkisi aynı anda doğru olabiliyor.

Görünmeyen unutuluyor. Sık görmediğin biri zihinden çıkıyor. Bu, nesne kalıcılığı meselesinin insan hâli ve suçluluk üreten bir tarafı var.

İlgi yoğun başlıyor. Yeni bir insan bir yenilik ve DEHB'de yenilik güçlü bir motivasyon kaynağı. Sözlükte bağ kurma yoğunluğu. Yenilik söndüğünde ilgi de düşüyor ve bu, karşı taraf için ani bir soğuma gibi görünüyor.

Aramamak, önemsememek anlamına gelmiyor. Ama karşı taraftan bakınca ikisi tamamen aynı görünüyor.

Konuşma sırasındaki zorluklar

Söz kesmek. Aklına gelen şeyi söylemezsen unutacağını bildiğin için araya giriyorsun. Sebebi anlaşılabilir, etkisi yine de kırıcı. Sözlükte söz kesme.

Aşırı paylaşım. Filtre yavaş çalıştığında, henüz o yakınlıkta olmayan bir bilgi paylaşılabiliyor. Sonrasında gelen pişmanlık yaygın. Sözlükte aşırı paylaşım.

Dinlerken kaçırmak. Karşındaki konuşurken zihnin bir cümleye takılıyor ve gerisini duymuyorsun. Sonra sorulan soruyu tekrar ettirmek gerekiyor.

Konu atlamak. Bir konudan diğerine hızlı geçiş, bazı insanlar için canlı bir sohbet, bazıları için takip edilemez bir akış.

Duygusal taraf

Beheshti ve arkadaşlarının (2020) meta analizi, yetişkin DEHB'de duygu düzenleme güçlüklerinin yaygın olduğunu gösteriyor.

Arkadaşlıkta bunun karşılığı şu: cevaplanmayan bir mesaj, plan iptali ya da bir yüz ifadesi orantısız bir acı üretebiliyor. Bunun adı disforik reddedilme duyarlılığı ve çoğu zaman sessizce uzaklaşmaya yol açıyor.

Sözlükte sessiz uzaklaşma olarak geçen şey burada devreye giriyor: incindiğini söylemek yerine iletişimi azaltmak.

İşe yarayan şeyler

Hatırlamayı sisteme devret. Takvimde tekrarlayan bir hatırlatıcı: ayda bir, şu kişiyi ara. Bunu soğuk bulmak yaygın; aslında tam tersi, ilişkiyi sürdürmenin en somut yolu.

Az sayıda ilişkiyi düzenli tut. Yirmi kişiyle düzensiz temas yerine, üç kişiyle düzenli temas. DEHB'de kapasite sınırlı ve bunu kabul etmek ilişkilerin kalitesini yükseltiyor.

Sabit bir ritim kur. Her ayın ilk cumartesi kahve, her salı akşamı telefon. Sabit bir zaman, her seferinde plan yapma yükünü ortadan kaldırıyor.

Yan yana etkinlik seç. Karşılıklı oturup konuşmak yerine birlikte bir şey yapmak: yürümek, çalışmak, yemek yapmak. Yan yana yapılan etkinlikler DEHB'de çok daha rahat sürüyor.

Söz kesmeyi yönet. Aklına geleni bir kâğıda yaz, sonra söyle. Not almak, hem unutmayı hem araya girmeyi engelliyor.

Açıkla, ama kısaca. "Uzun süre aramadığımda seni unuttuğum anlamına gelmiyor, aramayı hatırlamakta zorlanıyorum" cümlesi çoğu arkadaşlıkta işe yarıyor.

Kabul edilmesi gereken bir kısım

Her ilişki sürdürülemiyor ve bu tümüyle DEHB'nin suçu da olmuyor. İnsanlar uzaklaşıyor, hayatlar değişiyor.

Ayrım şurada: unuttuğun için kaybettiğin bir arkadaşlık ile doğal olarak biten bir arkadaşlık farklı şeyler. Birincisi üzerinde çalışılabiliyor, ikincisi için kendini suçlamak gereksiz.

Özet

DEHB'de arkadaşlıklar ilgisizlikten değil, hatırlamanın ve sürdürmenin zorluğundan aşınıyor. Hatırlamayı sisteme devretmek ve az sayıda ilişkiyi düzenli tutmak, bu alandaki en pratik iki müdahale.

Yakın ilişkilerin tarafını DEHB ve ilişkiler yazısında ele aldım.