DEHB'de kitap okumak neden zor?
Aynı paragrafı üç kez okumak, sayfayı bitirip hiçbir şey hatırlamamak. Nedenleri ve okumayı yeniden mümkün kılan yöntemler.
Bu yazıda 7 bölüm var
Kitap okumayı seven ama okuyamayan çok insan var. Bu ikisi çelişmiyor.
Okumak aslında kaç iş
Okumak tek bir iş gibi görünüyor. İçinde en az dört iş var:
- Gözle satırı takip etmek
- Okuduğun cümleyi zihinde tutmak
- Onu önceki cümleyle bağlamak
- Bütün bunları yaparken dikkati sürdürmek
İkinci ve üçüncü adım doğrudan çalışma belleğine yaslanıyor. Kofler ve arkadaşlarının (2010) çalışması bu alanın DEHB'de daha sınırlı ölçüldüğünü gösteriyor.
Pratik sonucu tanıdık: cümlenin sonuna geldiğinde başı gitmiş oluyor. Geri dönüyorsun. Tekrar okuyorsun. Üçüncü kezde artık kitaptan soğuyorsun.
Sayfayı okumamış değilsin. Okudun ama tutamadın. Bu ikisi çok farklı şeyler.
İkinci sebep: ödül çok uzakta
Bir kitabın karşılığı sonunda geliyor. DEHB'de gecikmiş ödülün değeri hızla düşüyor; sözlükte ödül gecikmesi.
Telefonun ödülü ise her kaydırmada geliyor. Aynı odada bu iki seçenek varken kitabın kazanması zor.
Üçüncü sebep: sıkılma
Kitap, tek düze bir uyaran sunuyor. Uyarılma düzeyi düştüğünde zihin kendi uyaranını üretmeye başlıyor: aklına gelen düşünceler, yapılacaklar listesi, dünkü konuşma.
Bu yüzden ilgi duyulan bir kitapta saatlerce okuyabilen biri, ilgi duymadığı bir kitapta iki sayfa gidemiyor. Aynı kişi, aynı beceri, farklı sonuç.
Öğrenme güçlüğü de olabilir
Bunu atlamamak gerekiyor. Willcutt ve arkadaşlarının (2005) çalışması, okuma güçlüğü ile DEHB'nin sık birlikte bulunduğunu ortaya koyuyor.
Şu durumlarda bir değerlendirme anlamlı olabilir:
- Okuma hızın hep belirgin biçimde yavaş olduysa
- Kelimeleri karıştırıyor, satır atlıyorsan
- Sesli okurken zorlanıyorsan
- Çocuklukta da okuma zorluğu yaşadıysan
Bunlar DEHB ile açıklanmayabilir ve ayrı bir destek gerektirebilir.
Okumayı yeniden mümkün kılan şeyler
Sesli kitapla birlikte oku. Bu, bu listedeki en etkili tek yöntem. Aynı metni hem dinleyip hem gözle takip etmek, dikkati satırda tutuyor ve geri dönme ihtiyacını belirgin biçimde azaltıyor.
Sesli kitap tek başına da sayılır. "Gerçekten okumuş sayılmam" diye düşünmek yaygın ve gereksiz. Amaç kitabın içeriğine ulaşmaksa, kanal önemli değil.
Kısa oturumlar yap. On beş dakika ve zamanlayıcı. Kitabı bitirmeyi değil, oturumu bitirmeyi hedefle.
Parmağınla ya da kartla takip et. Satır kaybını doğrudan azaltıyor.
Kalemle oku. Altını çizmek, kenara not almak. Elin işe karışması dikkati tutuyor ve okumayı pasif olmaktan çıkarıyor.
Bölüm sonunda tek cümle yaz. Ne anladığını bir cümleyle yazmak, hem hatırlamayı güçlendiriyor hem devam etmeyi kolaylaştırıyor.
Kitabı görünür yerde tut. Rafa giren kitap okunmuyor; bu nesne kalıcılığı.
Aynı anda birkaç kitap oku. Geleneksel tavsiyenin tersi ama DEHB'de sık işe yarıyor: o gün hangisine ilgi varsa ona gitmek, hiç okumamaktan iyi.
Bırakma iznini kendine ver. Sevmediğin kitabı bitirme zorunluluğu, okumayı tamamen bıraktıran şey oluyor. Elli sayfa kuralı yeterli.
Telefonu başka odaya koy. Rekabet ortadan kalkınca kitap kazanmaya başlıyor. Ayrıntısı sonsuz kaydırma yazısında.
İlgi meselesi
En çok işe yarayan şey belki de en basiti: gerçekten merak ettiğin şeyi okumak.
"Okunması gereken" kitaplar listesi, DEHB'de okumayı bitiren şey oluyor. İlgi duyduğun konuda okumak ise hiç zorlanmadan gidebiliyor.
Bu bir taviz değil. Motivasyonun nasıl çalıştığını kabul etmek.
Özet
Okumak, çalışma belleğine yaslanan çok katmanlı bir iş ve DEHB'de tam bu yüzden zorlanıyor. Sıkılma ve uzak ödül de üstüne biniyor.
En büyük farkı yaratan iki şey: sesli kitapla birlikte okumak ve gerçekten ilgi duyduğun şeyi seçmek.