DEHB'de çalışma belleği ve unutkanlık

Mutfağa giriyorsun ve neden geldiğini bilmiyorsun. Geri dönüyorsun, hatırlıyorsun, tekrar gidiyorsun.

Bu, DEHB'nin en gündelik ve en yorucu tarafı.

Ne unutuluyor

Çalışma belleği, uzun süreli hafızadan farklı bir şey. Geçmiş anıları hatırlamakla ilgili değil; şu anda yaptığın işi taşıyan tampon bellek.

İçinde ne var: odaya neden girdiğin, cümlenin başında ne diyecek olduğun, aklındaki üç maddeden ikincisi, karşındakinin az önce söylediği şey.

DEHB'de bu tamponun kapasitesi düşük olmak zorunda değil. Zorlanan şey tutunma: bilgi oradayken araya bir uyaran girdiğinde siliniyor. Barkley'nin modelinde çalışma belleği, yürütücü işlevlerin merkezinde duran bileşenlerden biri (Barkley, 1997).

Nerede kendini gösteriyor

• Kapı eşiği etkisi. Ortam değişimi tamponu sıfırlıyor. Herkeste olan bir şey, DEHB'de çok daha sık.
• Çok adımlı yönergeler. İlk iki adım yapılıyor, üçüncüsü düşüyor.
• Yarım cümleler. Konuşurken kelimenin kaybolması, ve genelde geri gelmemesi.
• Dinlerken kaçırmak. Karşıdaki konuşurken bir noktada zihnin gitmesi ve gerisini duymamak. İlgisizlik değil, tamponun taşması.
• Prospektif bellek kaybı. "Çıkarken çöpü al" tam olarak bu. Gelecekte bir şey yapmayı hatırlamak, DEHB'de en sık düşen bellek türü.

Bilgi kaydedilmiyor değil. Kaydediliyor ve bir sonraki uyaranla siliniyor.

Ne işe yaramıyor

"Daha dikkatli ol." Tampon kapasitesi çabayla büyümüyor. Bu tavsiye yalnızca suçluluk üretiyor.

Bellek egzersizleri de sınırlı: alıştırmanın kendisinde gelişme oluyor, gündelik hayata aktarımı zayıf kalıyor.

Ne işe yarıyor

Ortak ilke şu: hatırlamayı belleğe değil ortama yüklemek. Buna hafıza dışsallaştırma deniyor.

Anında yazmak. Aklına gelen şeyi o an bir yere yazmak. Beş saniye sonra gitmiş oluyor. Tek bir yer olmalı; birden fazla liste, hangisine bakılacağı kararını da ekliyor.

Görünür bırakmak. Hatırlanması gereken şey göz hizasında durmalı. Kapalı çekmeceye giren şey yok oluyor: nesne kalıcılığı. Ayrıntısı görünür yer sistemi yazısında.

Sabit yerler. Anahtar, cüzdan, kart tek bir yere. Giriş noktası kuralı, aramaya harcanan süreyi tek başına yarıya indirebiliyor.

Yönergeyi yazıya çevirmek. İşte sözlü verilen talimatın ayrıca yazılması, en ucuz düzenleme. Herkese yarıyor, DEHB'de zorunlu hâle geliyor.

Sesli tekrar. Odadan çıkarken ne için gittiğini sesli söylemek. Basit görünüyor ve fonolojik döngüyü çalıştırdığı için gerçekten işe yarıyor.

Parçalama. Uzun bilgiyi anlamlı kümelere bölmek: on bir haneli numarayı üçerli gruplamak gibi. Buna parçalama deniyor.

Açık döngüleri kapatmak. Bitmemiş iş zihinde yer kaplamaya devam ediyor. Haftada bir bütün açık işleri tek yerde toplamak, tamponu boşaltıyor.