Cansu'nun DEHB Günlüğü: Haftanın yöntemi Her hafta tek bir DEHB yöntemi. https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ tr-tr Bu haftanın yöntemi: DEHB'li çocukta sabah rutini: okula hazırlanma düzeni https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-0 Mon, 19 Oct 2026 05:00:00 GMT DEHB'li çocukta sabah çatışmasının nedeni çoğunlukla isteksizlik değil, çok adımlı bir görevi akılda tutmanın ve geçişleri yönetmenin zorluğudur. İşe yarayan düzen, adımları çocuğun görebileceği bir plana dökmek, hazırlığı bir akşam önceden yapmak, adım sayısını az tutmak, geçişlerden önce uyarı vermek ve iyi gidiş için anlık küçük geri bildirim vermektir. Bu başlıkta doğrudan sabah rutini üzerine denetimli çalışma azdır; öneriler davranışsal ebeveyn eğitimi ilkelerinden türetilmiştir.

Sabah düzeni: protokol

  1. Hazırlığı bir akşam önceden yap. Kıyafet, çanta, ayakkabı ve gerekli kağıtlar akşam yatmadan önce kapının yanında hazır olsun. Sabahın karar sayısı belirgin biçimde düşer.
  2. Sabahı üç ila beş adıma indir. Örneğin: kalk, giyin, kahvaltı, diş fırçala, ayakkabı. Uzun listeler çocuğun hatırlayabileceği kapasiteyi aşar.
  3. Resimli ya da yazılı bir plan as. Çocukla birlikte hazırla, banyonun ve odanın kapısına as. Plan, ebeveynin aynı cümleyi tekrarlamasının yerine geçer.
  4. Zamanlayıcıyı görünür kur. Zamanı soyut bırakma. Kum saati ya da görsel sayaç, ‘acele et’ demekten daha az çatışma çıkarır.
  5. Adım bitince hemen küçük bir geri bildirim ver. Kısa bir ‘giyindin, aferin’ ya da planda bir işaret. Ödül sistemi kuruyorsan en iyi başlanılan yer sabah rutinidir.
  6. Geç kalınan günü rutinin geneline taşıma. Kötü geçen bir sabah, ertesi gün yeniden başlamak için bahane değil bir veridir: hangi adım aksadı?

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB ile YKS'ye hazırlanmak: bir yıllık plan https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-1 Mon, 26 Oct 2026 05:00:00 GMT DEHB'li bir öğrenci için YKS'nin zor tarafı konuları anlamak değil, bir yılı taşıyabilmek. Süreç uzun, ödül çok uzakta ve dışarıdan gelen yapı zayıf; üç koşul da DEHB'nin en çok zorlandığı yerler. İşe yarayan plan saat saat doldurulmuş bir takvim değil, haftalık tekrar eden ve aksadığında kendini onaran bir döngü. Takvimi aylara değil dört dönem halinde kurmak, her güne tek bir ana iş koymak, denemeyi ölçme aracı olarak kullanmak ve uykuyu plana yazılı bir madde olarak eklemek en belirleyici dört adım. ÖSYM sınav düzenlemeleri için başvurunun ayrı bir takvimi var ve kaçırılırsa telafisi olmuyor.

Yıllık kurgu

  1. Yılı dört döneme bölün. On iki ayı tek bir plan olarak düşünmek DEHB'de işlemiyor. Temel kurma, konu bitirme, deneme ve tekrar, son ay olarak dört döneme ayırın; her dönemin tek bir işi olsun.
  2. Haftalık döngüyü kurun, günlük takvimi değil. Hangi gün hangi dersin çalışılacağı sabit kalsın; o gün içinde kaç saat çalışılacağı esnek olsun. Sabit olan gün, esnek olan süre.
  3. Her güne tek bir ana iş yazın. Gün sonunda tamamlandı diyebilmek için tek bir maddenin bitmesi yeterli olsun. Uzun liste, ilk aksamada bütün günü başarısız ilan ediyor.
  4. Denemeyi takvime baştan yazın. Deneme bir ölçme aracı, bir ceza değil. Haftalık ya da iki haftalık sabit bir güne yerleştirin ve analizini aynı gün yapın.
  5. Uykuyu plana madde olarak koyun. Uyku kaybı dikkati, dürtü kontrolünü ve duygu düzenlemeyi doğrudan bozuyor. Yatma saati, çalışma saati kadar bağlayıcı bir madde olmalı.
  6. ÖSYM düzenleme başvurusunu takvimin başına koyun. Sınav düzenlemesi istenecekse başvurunun kendi süresi var ve kaçırıldığında telafisi bulunmuyor. Bu maddeyi yılın ilk ayına yazın.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB'de ders çalışırken mola: verip geri dönebilmek https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-2 Mon, 02 Nov 2026 05:00:00 GMT DEHB'de çalışma oturumunu bitiren şey çoğu zaman çalışmanın kendisi değil, molanın dönüşsüz kalması. İyi bir mola kısa, ekransız, bedeni hareket ettiren ve kendiliğinden biten bir moladır; molaya girerken geri dönüşü de baştan kurmak gerekir. Kaldığın yeri ve ilk hareketi bir kağıda yazmak, bir dönüş işareti seçmek ve bitiş saatini molanın başında koymak dönüşü belirgin biçimde kolaylaştırıyor. Mola süresinin yaşa göre kanıtlanmış bir tablosu yok; verdiğim aralıklar genel ilkelerden ve gözlemden geliyor.

Mola döngüsü: girmeden önce, molada, dönerken

  1. Molaya girmeden önce kaldığın yeri yaz. Bir kağıda iki satır: nerede kaldım, döndüğümde ilk yapacağım hareket ne. Yarım cümleyi bitirmeden bırakmak da işe yarıyor.
  2. Molanın bitiş saatini ve türünü baştan seç. Mutfak sayacı ya da ayrı bir saatle bitiş zamanını koy. Telefon alarmı yerine telefon dışı bir araç kullan ki telefona gitmek zorunda kalma.
  3. Ayağa kalk ve ekransız bir şey yap. Su doldur, pencereye bak, kısa bir yürüyüşe çık. Mola, işe dönüşü zorlaştıran uyaranlardan uzak olmalı.
  4. Dönüş işaretini uygula. Önceden seçtiğin tek bir işaretle (aynı bardak, aynı şarkı, aynı sandalye) masaya dön ve yazdığın nottaki ilk hareketi yap.
  5. Dönemezsen mola türünü ve süresini değiştir. Üç denemede dönemiyorsan, bu bir irade sorunu değil. Mola çok uzun, çok keyifli ya da çalışma bloğu çok ağır olabilir.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB'de kurs mu, etüt mü, tek başına mı çalışmak? https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-3 Mon, 09 Nov 2026 05:00:00 GMT Bu kararda belirleyici olan içerik değil yapı. Kursun DEHB'li bir öğrenciye sağladığı asıl şey konu anlatımı değil; sabit saat, başkalarının varlığı ve dışarıdan gelen bir takvim. Tek başına çalışmanın zayıf tarafı tam olarak bu üçünün eksikliği. Özel ders ise farklı bir şey sağlıyor: anlık geri bildirim ve bire bir dikkat, ama dışarıdan gelen süreklilik üretmiyor. Karar vermeden önce sorulacak tek soru şu: ilk dersi hangi gün, hangi saat yapacağım? Cevap yoksa kayıt, çalışmanın kendisi değil ertelenmesi oluyor.

Karar vermeden önce

  1. Eksiğin ne olduğunu yazın. Konu mu bilinmiyor, çalışma düzeni mi kurulamıyor, yoksa başlamak mı mümkün olmuyor? Üçünün çözümü farklı ve yanlış olanı seçmek para ve zaman kaybettiriyor.
  2. Yapı mı içerik mi gerekiyor karar verin. Konu anlatımı internette ücretsiz var. Satın alınan şey çoğu zaman içerik değil, dışarıdan gelen bir takvim.
  3. İlk dersin tarihini yazın. Kayıt olmadan önce ilk dersi hangi gün ve saat yapacağınızı takvime yazın. Yazılamıyorsa kayıt erteleniyor.
  4. Ulaşımı hesaba katın. Yol süresi çalışma süresinden düşüyor. Haftada üç kez bir saatlik yol, altı saatlik çalışma demek; bu hesap karara dahil edilmeli.
  5. Dört hafta sonra gözden geçirin. Katılım oranını ve gerçekten ne değiştiğini yazın. Devam kararı duyguyla değil bu kayıtla verilsin.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB'de günde kaç saat ders çalışılmalı? https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-4 Mon, 16 Nov 2026 05:00:00 GMT DEHB'de günlük çalışma saati için sabit bir sayı vermek yanıltıcı oluyor, çünkü belirleyici olan toplam süre değil o sürenin ne kadarının gerçek çalışma olduğu. Masada geçen dört saatin iki saati dağınık geçtiyse, kayıt altı saatlik bir güne değil iki saatlik bir güne denk geliyor. İşe yarayan ölçü saat değil tamamlanmış iş: günde bir ana iş. Oturum uzunluğu da kişiye göre değişiyor; yirmi beş dakikalık sabit kalıp herkese uymuyor. Kendi süresini ölçmek, bir hafta boyunca hangi dilimde gerçekten odaklanabildiğini not etmekle başlıyor.

Kendi süreni bulmak

  1. Bir hafta ölçüm yapın. Her oturumda başlangıç ve bitiş saatini, bir de o sürenin ne kadarının gerçekten çalışma olduğunu yazın. Tahmin değil gözlem.
  2. Oturum uzunluğunuzu bulun. Dikkatin düştüğü ana bakın. Çoğu kişide bu yirmi ile kırk dakika arasında ve sabit bir kalıba uymuyor.
  3. Günlük hedefi saat değil iş olarak yazın. Dört saat çalışacağım yerine, türev konusunu bitirip on soru çözeceğim. Saat ölçülebiliyor ama bir şey söylemiyor.
  4. Kötü gün sürümünü belirleyin. Yirmi dakikalık en küçük hali önceden yazılsın. Tam sürüm yapılamadığında bırakmak yerine bu sürüme geçiliyor.
  5. İki haftada bir ölçümü tekrarlayın. Kapasite dönemsel değişiyor. Sınav yaklaştıkça, uyku bozuldukça ve ilaç ayarı değiştikçe sayı da değişiyor.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB'li çocukta ödev takibi: veli rehberi https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-5 Mon, 23 Nov 2026 05:00:00 GMT Ödev takibinde akşamki tartışmanın sebebi genellikle ödevin kendisi değil, zincirin daha erken bir halkasında kopan bir şey. Ödev beş adımdan oluşuyor: not etmek, eve getirmek, hatırlamak, yapmak, geri götürmek. DEHB'de kopan halka çoğu zaman ilk üçünden biri oluyor ve veli dördüncü adıma müdahale ediyor. Hangi halkanın koptuğunu bulmadan yapılan her müdahale tartışma üretiyor. En çok işe yarayan değişiklik, hatırlatmayı sözlü olmaktan çıkarıp görünür bir sisteme devretmek; bu hem yükü kaldırıyor hem veliyi hatırlatan rolünden çıkarıyor.

Zinciri onarmak

  1. Hangi halkanın koptuğunu bulun. Bir hafta boyunca ödevin nerede kaybolduğunu izleyin: not edilmiyor mu, eve gelmiyor mu, unutuluyor mu, yapılıp götürülmüyor mu? Müdahale buna göre değişiyor.
  2. Not etme işini okula bağlayın. Ödevin yazıldığı tek bir yer olsun ve o yer her derste aynı kalsın. Öğretmenden tahtaya yazması ya da yazıldığını kontrol etmesi istenebiliyor.
  3. Eve getirmeyi çantaya bağlayın. Hangi defterin eve geleceği, ödev yazılırken aynı anda işaretlensin. Akşam hatırlanmıyor; o anda işaretleniyor.
  4. Hatırlatmayı duvara taşıyın. Görünür bir ödev panosu, sözlü hatırlatmanın yerini alıyor. Pano kimseyi suçlamadığı için tartışma üretmiyor.
  5. Oturma saatini sabitleyin. Her gün aynı saat, aynı yer. Saat tartışılan bir şey olmaktan çıktığında akşamın yarısı kurtuluyor.
  6. Geri götürmeyi kapıya bağlayın. Yapılan ödev bitince çantaya giriyor, masada kalmıyor. Çanta akşam hazırlanıyor, sabah değil.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: Beş dakika kuralı: başlamayı zorunlu kılmak https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-6 Mon, 30 Nov 2026 05:00:00 GMT Beş dakika kuralı, bir işi bitirmeyi değil yalnızca beş dakika yapmayı taahhüt etmek. İşe yaramasının sebebi, DEHB'de asıl tıkanmanın sürdürmede değil başlatmada olması: işin büyüklüğü karşısında ortaya çıkan kaçınma, hedef beş dakikaya indiğinde zayıflıyor. Süre bittiğinde durabilirsin; bu kuralın bir parçası ve blöf değil. Çoğu zaman durmuyorsun, çünkü başlanmış bir iş devam etmeye açık hale geliyor. Belirsiz, çok büyük ya da korkulan işlerde tek başına yetmiyor; önce işin ilk adımının tanımlanması gerekiyor.

Beş dakika kuralı: protokol

  1. İşi tek eyleme indir. “Raporu yaz” değil, “belgeyi aç ve başlık satırını yaz”. Bu adım atlanırsa kural çalışmıyor.
  2. Sayacı görünür kur. Telefon yerine ayrı bir sayaç ya da mutfak zamanlayıcısı kullan; telefon dikkat dağıtıcıysa kuralı sabote ediyor.
  3. Beş dakika yalnızca o işi yap. Başka sekme, başka iş yok. Bu kısa sürede dikkat dağıtıcıya izin vermek kuralın tamamını boşa çıkarıyor.
  4. Süre bitince gerçekten durabil. Bu madde blöf değil. Kural kandırmaca olarak kurulursa beyin bunu birkaç denemede öğreniyor ve bir daha çalışmıyor.
  5. Devam edersen sayaç kurmadan devam et. Çoğu zaman olan bu: başlanmış iş devam etmeye açık hale geliyor.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB ile çalışırken KPSS ve ALES'e hazırlanmak https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-7 Mon, 07 Dec 2026 05:00:00 GMT Çalışırken sınava hazırlanmak, DEHB'li bir yetişkin için bir zaman sorunu değil bir enerji sorunu. Mesai bitiminde geriye kalan şey saat değil, tükenmiş bir dikkat bütçesi; bu yüzden akşam saatlerine kurulan planlar düzenli olarak çöküyor. İşe yarayan yaklaşım, günün en iyi dilimini işe değil sınava ayırmak ve bunu küçük tutmak: sabah kırk beş dakika, akşam iki saatten daha çok iş çıkarıyor. Hafta sonunu telafi günü olarak kurmak en yaygın hata; telafi planı ilk hafta sonunda bozuluyor ve suçluluk üretiyor. Birden çok yıl deneyenlerde asıl risk bilgi eksiği değil, birikmiş tükenmişlik.

Çalışan adayın kurgusu

  1. Enerji bütçenizi ölçün, saat bütçenizi değil. Bir hafta boyunca günün hangi saatinde gerçekten odaklanabildiğinizi not edin. Plan bu ölçüme göre kurulur, boş saatlere göre değil.
  2. En iyi dilimi sınava ayırın. Günün en verimli bir saatini işe değil sınava verin. Çoğu kişide bu sabah; mesai öncesi kırk beş dakika, akşamki iki saatten fazla iş çıkarıyor.
  3. Günlük payı küçük ve sabit tutun. Her gün yapılabilecek en küçük miktar, haftada iki gün yapılabilecek büyük miktardan daha çok ilerletiyor. Süreklilik toplam saatten önemli.
  4. Hafta sonunu telafi günü yapmayın. Hafta içi kaçanı hafta sonuna yığmak ilk hafta çalışıyor, ikinci hafta bozuluyor. Hafta sonu ayrı bir iş için ayrılsın: deneme ve analiz.
  5. Deneme gününü takvime yazın. Sabit bir gün ve saat. Deneme bir ölçüm aracı; analizi aynı gün yapılmazsa hiç yapılmıyor.
  6. Yıl sonunda devam kararını veriyle verin. Tekrar denenecekse sebebi yazılsın: neyi değiştireceksiniz? Aynı planla ikinci yıl, aynı sonucu daha yorgun veriyor.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: Beyaz gürültü DEHB'de odaklanmaya yarar mı? https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-8 Mon, 14 Dec 2026 05:00:00 GMT Beyaz gürültünün DEHB'de bilişsel performansı iyileştirebileceğini gösteren çalışmalar var; aynı gürültü dikkat sorunu olmayan kişilerde performansı düşürebiliyor. Açıklama, orta düzey beyin uyarılması modeli: düşük dopamin düzeyine bağlı olarak DEHB'de optimum performans için daha fazla dış uyarana ihtiyaç duyulması. Ancak kanıt tutarlı değil; etki bulamayan yeni çalışmalar da var. Pratik yaklaşım, kendi üzerinde iki haftalık bir deneme yapmak: sabit ses düzeyi, sözsüz ses, aynı iş türünde karşılaştırma.

Kendi üzerinde iki haftalık deneme

  1. Ses türünü sabitle. Beyaz, pembe ya da kahverengi gürültü. Sözlü içerik olmasın; şarkı sözü ve konuşma dil merkezini meşgul ediyor.
  2. Ses düzeyini sabit tut. Konuşmayı bastıracak kadar yüksek, kendini fark ettirmeyecek kadar alçak. Sürekli ayar yapmak denemeyi bozuyor.
  3. Tek iş türünde dene. Okuma, yazma ve tekrar gerektiren işler farklı tepki veriyor. Karşılaştırmayı aynı tür işte yap.
  4. İki hafta ölç. Bir gün gürültülü, bir gün sessiz. Her seansın sonunda tek satır yaz: ne kadar süre çalışabildim, kaç kez koptum.
  5. Kararı veriye göre ver. İlk günlerdeki “bu işe yarıyor” hissi güvenilir değil; yazdığın satırlara bak.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB'li çocukta öfke patlamaları: o anda ne yapılır https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-9 Mon, 21 Dec 2026 05:00:00 GMT DEHB'li çocuklarda öfke patlamalarının önemli bir kısmı duygu düzenleme güçlüğünden gelir: duygu hızla yükselir, frenleme yetisi gecikir. Patlama anında mantıklı konuşmak çalışmaz; işe yarayan, kendi sakinliğini korumak, tehlikeyi ve uyaranı azaltmak ve konuşmayı sonraya bırakmaktır. Patlamanın sonrasında kısa bir ilişki onarımı ve bir sonraki sefer için küçük bir plan yapılır. Sık ve şiddetliyse hekime danışılmalıdır.

Patlama anı ve sonrası: protokol

  1. Önce kendi sesini ve vücudunu yavaşlat. Sesi alçaltmak, yavaş konuşmak ve çocuğun yüksekliğine inmek sinir sistemine “tehlike yok” sinyali verir. Bağırmak çocuğun yükselişini besler.
  2. Güvenliği sağla, uyaranı azalt. Çevredeki kırılacak eşyayı uzaklaştır, ekranı ve gürültüyü kapat, kalabalıktan çıkar. Çocuğa dokunmak onu daha çok yükseltiyorsa dokunma.
  3. Kısa ve tek cümleyle adlandır. “Çok kızdın.” “Bunu istemedin.” Uzun açıklama ve ahlak dersi yok. Ne olduğunu çocuk adlandırınca öfke biraz yer değiştirir.
  4. Sakinleşme için yer ve zaman ver. Çocuğun kendi köşesi, battaniye, su ya da yavaş nefes gibi önceden birlikte seçilmiş bir seçenek. Bunu patlamanın ortasında değil, sakin bir anda kurmuş olmak gerekir.
  5. Konuşmayı çocuk sakinleştikten sonra yap. Ne olduğunu, bir dahaki sefer ne yapılabileceğini kısaca konuş. Suçlayıcı değil, birlikte çözen bir dil kullan.
  6. Onar ve kayıt tut. Gerekli ise kırılanı birlikte topla, özür dilemek yerine “düzeltmeye” odaklan. Patlamaları tetikleyen saat, durum ve yorgunluğu not et; desen çıkar.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB'de yazılı sınav: açık uçlu sorulara cevap vermek https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-10 Mon, 28 Dec 2026 05:00:00 GMT Açık uçlu sınav, bilgiyi hatırlamayı, sıralamayı ve elle yazmayı aynı anda ister; çalışma belleği ve planlama zorlanan alanlarda durduğu için bilgi sende olsa bile kağıda dökülmeyebilir. İşe yarayan şey, yazmadan önce iki dakikalık bir iskelet çıkarmak ve süreyi puana göre baştan bölmek. Boşluk yaşarsan soruyu bırakıp başka soruya geçmek, geri dönünce anahtar kelimelerle yeniden başlamak mümkün. En sağlam hazırlık ise eski soruları kapalı kitap, süreli ve iskelet düzeyinde çözmek. DEHB'li öğrencilerde bu stratejileri tek tek sınayan çalışma azdır; öneriler genel yazma ve sınav araştırmalarından geliyor.

Açık uçlu bir soruya iki dakikada iskelet çıkarmak

  1. Soruyu işaretleyerek oku. Komut kelimesinin (açıkla, karşılaştır, tartış) ve sorunun kaç parçalı olduğunun altını çiz. Yazmaya başlamadan önce ne istendiğini kendine tek cümleyle söyle.
  2. Aklındakini otuz saniyede dök. Konuyla ilgili ne varsa kenara sırasız yaz: kavram, isim, tarih, örnek. Düzen aramak için durma, yalnızca boşalt.
  3. Üç ya da dört başlığa ayır. Döktüklerini numaralandır ve gruplara böl. Her grup cevapta bir paragraf olacak.
  4. Girişteki cümleyi hazırla. Soruyu cevaba çeviren tek bir açılış cümlesi yaz. Bu cümle hem seni yönlendiriyor hem okuyana neye cevap verdiğini söylüyor.
  5. Süreyi iskeletin yanına yaz. Soruya ayırdığın dakikanın bitiş saatini kenara not et ve o saat gelince nerede olursan ol bir sonraki soruya geç.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: WOOP: hayali plana çeviren dört adım https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-11 Mon, 04 Jan 2027 05:00:00 GMT WOOP; dilek, sonuç, engel ve plan adımlarından oluşan kısa bir hedef kurma yöntemi. Yalnızca olumlu sonucu hayal etmek hedefe ulaşmayı kolaylaştırmıyor, bazı çalışmalarda zayıflatıyor. WOOP, hayali önce canlandırıp hemen ardından gerçek iç engelle karşılaştırıyor ve o engele bir eğer-o-zaman planı bağlıyor. Dört adım beş dakika sürüyor ve yazılı yapıldığında daha iyi tutuyor. DEHB'de en çok işe yarayan kısmı, engelin dışsal değil içsel olarak tanımlanması.

WOOP: dört adım

  1. Dilek. Yakın vadeli, sana bağlı, zor ama ulaşılabilir bir istek yaz. “Daha düzenli olmak” değil, “bu hafta üç gün dokuzda masaya oturmak”.
  2. Sonuç. Bu dilek gerçekleşirse ortaya çıkacak en iyi tek şeyi seç ve yirmi otuz saniye canlandır.
  3. Engel. İçindeki engeli yaz, dışarıdakini değil. “İşler çıkıyor” mazeret; “alarm çalınca telefona bakıp yarım saat kayboluyorum” engel.
  4. Plan. Engele bağlı bir eğer-o-zaman cümlesi kur: “Eğer alarm çalınca telefona uzanırsam, o zaman telefonu bırakıp doğrudan mutfağa gideceğim.”

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: Yarım bırakarak durmak: ertesi güne kapı açmak https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-12 Mon, 11 Jan 2027 05:00:00 GMT Bir çalışma oturumunu doğal bir bitiş noktasında değil, bilerek ortasında bırakmak ertesi gün başlamayı belirgin biçimde kolaylaştırıyor. Sebebi, yarım kalan işin zihinde açık kalması ve devam etmek için bir çekim üretmesi. Pratikte: cümlenin ortasında durmak, bir sonraki adımı tek satır not bırakmak ve masayı olduğu gibi bırakmak. Bitmiş bir bölümün sonunda durmak, ertesi gün sıfırdan başlamak demek; DEHB'de en pahalı an da o sıfır noktası.

Yarım bırakma protokolü

  1. Bitiş noktasını ortada seç. Paragrafın sonunda değil ortasında dur; cümleyi yarım bırak.
  2. Bir sonraki adımı tek satır yaz. “Burada üçüncü gerekçeyi yazacaktım” gibi. Bu satır ertesi gün hatırlama işini ortadan kaldırıyor.
  3. Masayı olduğu gibi bırak. Açık defter, açık dosya. Toplamak ertesi günün kurulum maliyetini artırıyor.
  4. Ertesi gün o cümleden başla. Yeni bir şey düşünmeden, bıraktığın cümleyi tamamlayarak. İlk beş dakikayı düşünmeden geçirmek günün tamamını değiştiriyor.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB ile LGS'ye hazırlanmak: veli ve öğrenci için https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-13 Mon, 18 Jan 2027 05:00:00 GMT LGS'nin DEHB'li bir öğrencide zor olmasının sebebi sınavın kendisi değil, sürecin ergenlikle aynı yıla denk gelmesi. Ergenlikte DEHB'de görünür hareketlilik azalırken dikkat, düzen ve zaman yönetimi öne çıkıyor; tam da sınav hazırlığının istediği beceriler. İşe yarayan yaklaşım, kontrolü birden devretmemek ve birden çekmemek: yapı dışarıdan verilmeye devam ediyor ama kademeli olarak çocuğa geçiyor. Velinin en çok zarar veren davranışı sürekli hatırlatmak, en çok işe yarayanı ise hatırlatmayı ortak bir sisteme devretmek. Okul içi düzenlemeler için RAM ve BEP süreci sınav hazırlığından ayrı yürüyor.

Veli için yıllık kurgu

  1. Okul tarafını ayrı bir iş olarak ele alın. Sınav hazırlığı ile okuldaki düzenlemeler farklı süreçler. RAM değerlendirmesi ve BEP, hazırlık takviminden bağımsız yürüyor ve kendi süresi var.
  2. Haftalık döngüyü birlikte kurun, siz yazmayın. Çocuğun yazmadığı plan çocuğun planı olmuyor. Çerçeveyi siz koyun, dersleri günlere o yerleştirsin.
  3. Hatırlatmayı duvara taşıyın. Sözlü hatırlatma tartışma üretiyor ve rolü kalıcılaştırıyor. Görünür bir haftalık çizelge aynı işi gerginlik olmadan yapıyor.
  4. Deneme gününü sabitleyin. Haftanın aynı günü, aynı saati. Analizi aynı gün yapın ve puanı değil, boş ile yanlışın türünü konuşun.
  5. Ekran ve uyku için kural değil anlaşma yapın. Tek taraflı konan kural ergenlikte direnç üretiyor. Birlikte yazılan ve ikisini de bağlayan bir anlaşma daha uzun dayanıyor.
  6. Kötü hafta sürümünü önceden yazın. Hastalık, kötü bir deneme ya da tükenme haftası gelecek. O haftanın küçük sürümü önceden yazılmazsa süreç tamamen bırakılıyor.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB'li öğrenci kötü sınav sonucundan nasıl toparlanır https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-14 Mon, 25 Jan 2027 05:00:00 GMT Kötü not geldiğinde ilk iş analiz değil, ilk gün boyunca hiçbir karar vermemektir. Sonra kağıt veri gibi okunur: her yanlış dikkatsizlik, bilgi eksiği, süre ya da kaygı hatası olarak işaretlenir, çünkü her birinin çaresi farklıdır. Plan, bu dağılıma göre bir ya da iki noktada değiştirilir, baştan kurulmaz. Tek bir not senin zekan, çabanın ya da DEHB'nin hükmü değildir; ölçtüğü şey o gün, o sınavda, o hazırlıkla ortaya çıkan sonuçtur.

Kötü sınavdan sonraki hafta: protokol

  1. İlk gün karar verme. Notu gördüğün gün ders programını yırtma, bölümü sorgulama, kimseye uzun mesaj yazma. Yemek, uyku, biraz hareket. Sonuç ertesi gün de aynı olacak, sen daha sakin olacaksın.
  2. Kağıdı ikinci ya da üçüncü gün aç. Mümkünse çıktısını ya da fotoğrafını al. Her yanlışın yanına bir harf yaz: D dikkatsizlik, B bilgi eksiği, S süre, K kaygı.
  3. Dağılıma bak, tek bir soruya değil. Hataların çoğu hangi harfteyse plan oradan değişir. Yarısı D ise daha çok çalışmak çare değil, kontrol sistemi çaresi.
  4. Bir ya da iki değişiklik seç. Yedi şeyi birden değiştiren plan bir hafta sonra bırakılır. Seçtiğin değişiklikleri takvime tarih ve saat yazarak koy.
  5. Gerekiyorsa konuş. Aileye, öğretmene ya da danışmana somut cümlelerle: ne oldu, ne düşünüyorsun, ne istiyorsun.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB'li üniversite öğrencisi ders yükünü nasıl seçer https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-15 Mon, 01 Feb 2027 05:00:00 GMT DEHB'li bir öğrenci için ders yükü, ders sayısından çok bir dönemde aynı anda kaç farklı talebi taşıyabileceği sorusu. Bence ilk dönemler standart yükün biraz altında başlamak, ağır dersleri hafif derslerle karıştırmak, tek dönemde birden fazla proje ağırlıklı ders almamak ve sabah erken derslerden mümkünse kaçınmak mantıklı. Ders ekle-sil dönemi ve danışman, bu kararları düzeltmek için gerçek bir fırsat. DEHB'li öğrencilerde ders yükünü azaltmanın notları doğrudan iyileştirdiğine dair güçlü bir çalışma yok; öneriler genel kanıt ve gözlemden geliyor.

Dönem başı ders seçimi için sıra

  1. Önceki dönemleri ölçü al. Geçen dönemde kaç dersle gerçekten yetiştiğini, hangi haftalarda çöktüğünü yaz. Seçime bu veriyle gir, istenen mezuniyet takvimiyle değil.
  2. Dersleri türüne göre ayır. Her ders için değerlendirme biçimine bak: haftalık ödev, ara sınav ve final, proje, devam zorunluluğu. Aynı türden üç dersi aynı döneme koyma.
  3. Saatleri haftaya yerleştir. Seçenekleri haftalık bir çizelgeye koy ve sabah erken saatleri, aralardaki boşlukları, yürüme sürelerini işaretle.
  4. Saatleri toplayıp kendi kapasiteyle karşılaştır. Derste geçen süre ile ders dışı çalışma saatini topla ve ölçtüğün gerçek çalışma saatinle karşılaştır. Taşmıyorsa tamam.
  5. Çıkış kapısını önceden belirle. Ekle-sil haftasını ve çekilme tarihini takvime yaz ve hangi işaret görülürse (ilk ödev, ilk quiz) hangi dersten çıkacağına baştan karar ver.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB'li çocukta ödül sistemi: jeton tablosu nasıl kurulur https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-16 Mon, 08 Feb 2027 05:00:00 GMT Jeton ya da puan sistemi, DEHB'li çocuklarda en çok desteklenen davranışsal yöntemlerden biridir. İşe yarayan sistem az hedefli, anlık geri bildirimli, görünür ve ödülü çabuk veren sistemdir. Tablo en fazla üç davranışla başlamalı, jeton davranıştan hemen sonra verilmeli ve ödül kısa sürede ulaşılabilir olmalı. Kazanılan jeton geri alınırsa tablo cezaya dönüşür ve çöker; bu yüzden kazanma sık olmalı, kazanılan geri alınmamalıdır.

Jeton sistemi kurma: protokol

  1. En fazla üç davranış seç. Somut ve gözlenebilir olsun: “diş fırçaladı”, “ayakkabılarını giydi”. “İyi davran” gibi genel hedefler çalışmaz.
  2. Çocukla birlikte ödül menüsü yap. Küçük, orta ve büyük ödüller: ek oyun zamanı, seçtiği yemek, ebeveynle özel bir etkinlik. Çocuğun seçtiği ödül daha motive eder.
  3. Jetonu davranıştan hemen sonra ver. Gün sonuna bırakılan ödül küçük çocuk için bağlantısını yitirir. Anlık geri bildirim sistemin kalbi.
  4. Kazanmayı sık, ödülü ulaşılabilir tut. İlk haftalarda çocuk gün içinde birkaç kez jeton kazanabilmeli. Çok uzak bir ödül motivasyonu bitirir.
  5. Kazanılan jetonu geri alma. Hata olduğunda o an jeton verilmez ama daha önce kazanılan geri alınmaz. Kazanılanı kaybetmek sisteme güveni bozar.
  6. Haftalık gözden geçir, gerektiğinde değiştir. Çocuk sıkılabilir ya da hedef kolaylaşmış olabilir. Ödül menüsünü yenile, davranışı değiştir, zorluğu hafif artır.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: Sadece aç kuralı: dosyayı açmakla yetinmek https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-17 Mon, 15 Feb 2027 05:00:00 GMT Sadece aç kuralı, işi yapmayı değil yalnızca işin yapılacağı yeri açmayı taahhüt etmek: belgeyi aç, defteri aç, klasörü aç ve orada dur. Kaçınma işin bütününe karşı kuruluyor; açma eylemi o bütünün içinde kalmadığı için eşiği geçebiliyorsun. Açılan dosya ise artık görünür bir başlangıç noktası ve çoğu zaman kendiliğinden bir sonraki adımı çağırıyor. Belirsiz işlerde tek başına yetmiyor; orada önce işin ilk adımının tanımlanması gerekiyor.

Sadece aç: protokol

  1. Açılacak yeri tek bir şey olarak belirle. “Projeye bak” değil; “sunum dosyasını aç”. Birden fazla yer açılacaksa kural bozuluyor.
  2. Yalnızca aç. Okuma yok, düzeltme yok, plan yok. Dosya ekranda açık duruyor, o kadar.
  3. On saniye bekle. Açılan ekrana bakmak, işin neye benzediğini hatırlatıyor. Çoğu zaman bir sonraki adım kendini gösteriyor.
  4. İstersen kapat. Bu maddenin ciddi olması şart; kural kandırmaca olarak kurulursa birkaç denemede işlemez hale geliyor.
  5. Devam gelirse plan yapmadan devam et. Açılmış bir dosya, kapalı bir dosyadan çok daha ucuz bir başlangıç noktası.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB'li çocukta sabah rutini: okula hazırlanma düzeni https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-18 Mon, 22 Feb 2027 05:00:00 GMT DEHB'li çocukta sabah çatışmasının nedeni çoğunlukla isteksizlik değil, çok adımlı bir görevi akılda tutmanın ve geçişleri yönetmenin zorluğudur. İşe yarayan düzen, adımları çocuğun görebileceği bir plana dökmek, hazırlığı bir akşam önceden yapmak, adım sayısını az tutmak, geçişlerden önce uyarı vermek ve iyi gidiş için anlık küçük geri bildirim vermektir. Bu başlıkta doğrudan sabah rutini üzerine denetimli çalışma azdır; öneriler davranışsal ebeveyn eğitimi ilkelerinden türetilmiştir.

Sabah düzeni: protokol

  1. Hazırlığı bir akşam önceden yap. Kıyafet, çanta, ayakkabı ve gerekli kağıtlar akşam yatmadan önce kapının yanında hazır olsun. Sabahın karar sayısı belirgin biçimde düşer.
  2. Sabahı üç ila beş adıma indir. Örneğin: kalk, giyin, kahvaltı, diş fırçala, ayakkabı. Uzun listeler çocuğun hatırlayabileceği kapasiteyi aşar.
  3. Resimli ya da yazılı bir plan as. Çocukla birlikte hazırla, banyonun ve odanın kapısına as. Plan, ebeveynin aynı cümleyi tekrarlamasının yerine geçer.
  4. Zamanlayıcıyı görünür kur. Zamanı soyut bırakma. Kum saati ya da görsel sayaç, ‘acele et’ demekten daha az çatışma çıkarır.
  5. Adım bitince hemen küçük bir geri bildirim ver. Kısa bir ‘giyindin, aferin’ ya da planda bir işaret. Ödül sistemi kuruyorsan en iyi başlanılan yer sabah rutinidir.
  6. Geç kalınan günü rutinin geneline taşıma. Kötü geçen bir sabah, ertesi gün yeniden başlamak için bahane değil bir veridir: hangi adım aksadı?

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB ile YKS'ye hazırlanmak: bir yıllık plan https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-19 Mon, 01 Mar 2027 05:00:00 GMT DEHB'li bir öğrenci için YKS'nin zor tarafı konuları anlamak değil, bir yılı taşıyabilmek. Süreç uzun, ödül çok uzakta ve dışarıdan gelen yapı zayıf; üç koşul da DEHB'nin en çok zorlandığı yerler. İşe yarayan plan saat saat doldurulmuş bir takvim değil, haftalık tekrar eden ve aksadığında kendini onaran bir döngü. Takvimi aylara değil dört dönem halinde kurmak, her güne tek bir ana iş koymak, denemeyi ölçme aracı olarak kullanmak ve uykuyu plana yazılı bir madde olarak eklemek en belirleyici dört adım. ÖSYM sınav düzenlemeleri için başvurunun ayrı bir takvimi var ve kaçırılırsa telafisi olmuyor.

Yıllık kurgu

  1. Yılı dört döneme bölün. On iki ayı tek bir plan olarak düşünmek DEHB'de işlemiyor. Temel kurma, konu bitirme, deneme ve tekrar, son ay olarak dört döneme ayırın; her dönemin tek bir işi olsun.
  2. Haftalık döngüyü kurun, günlük takvimi değil. Hangi gün hangi dersin çalışılacağı sabit kalsın; o gün içinde kaç saat çalışılacağı esnek olsun. Sabit olan gün, esnek olan süre.
  3. Her güne tek bir ana iş yazın. Gün sonunda tamamlandı diyebilmek için tek bir maddenin bitmesi yeterli olsun. Uzun liste, ilk aksamada bütün günü başarısız ilan ediyor.
  4. Denemeyi takvime baştan yazın. Deneme bir ölçme aracı, bir ceza değil. Haftalık ya da iki haftalık sabit bir güne yerleştirin ve analizini aynı gün yapın.
  5. Uykuyu plana madde olarak koyun. Uyku kaybı dikkati, dürtü kontrolünü ve duygu düzenlemeyi doğrudan bozuyor. Yatma saati, çalışma saati kadar bağlayıcı bir madde olmalı.
  6. ÖSYM düzenleme başvurusunu takvimin başına koyun. Sınav düzenlemesi istenecekse başvurunun kendi süresi var ve kaçırıldığında telafisi bulunmuyor. Bu maddeyi yılın ilk ayına yazın.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB'de ders çalışırken mola: verip geri dönebilmek https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-20 Mon, 08 Mar 2027 05:00:00 GMT DEHB'de çalışma oturumunu bitiren şey çoğu zaman çalışmanın kendisi değil, molanın dönüşsüz kalması. İyi bir mola kısa, ekransız, bedeni hareket ettiren ve kendiliğinden biten bir moladır; molaya girerken geri dönüşü de baştan kurmak gerekir. Kaldığın yeri ve ilk hareketi bir kağıda yazmak, bir dönüş işareti seçmek ve bitiş saatini molanın başında koymak dönüşü belirgin biçimde kolaylaştırıyor. Mola süresinin yaşa göre kanıtlanmış bir tablosu yok; verdiğim aralıklar genel ilkelerden ve gözlemden geliyor.

Mola döngüsü: girmeden önce, molada, dönerken

  1. Molaya girmeden önce kaldığın yeri yaz. Bir kağıda iki satır: nerede kaldım, döndüğümde ilk yapacağım hareket ne. Yarım cümleyi bitirmeden bırakmak da işe yarıyor.
  2. Molanın bitiş saatini ve türünü baştan seç. Mutfak sayacı ya da ayrı bir saatle bitiş zamanını koy. Telefon alarmı yerine telefon dışı bir araç kullan ki telefona gitmek zorunda kalma.
  3. Ayağa kalk ve ekransız bir şey yap. Su doldur, pencereye bak, kısa bir yürüyüşe çık. Mola, işe dönüşü zorlaştıran uyaranlardan uzak olmalı.
  4. Dönüş işaretini uygula. Önceden seçtiğin tek bir işaretle (aynı bardak, aynı şarkı, aynı sandalye) masaya dön ve yazdığın nottaki ilk hareketi yap.
  5. Dönemezsen mola türünü ve süresini değiştir. Üç denemede dönemiyorsan, bu bir irade sorunu değil. Mola çok uzun, çok keyifli ya da çalışma bloğu çok ağır olabilir.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB'de kurs mu, etüt mü, tek başına mı çalışmak? https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-21 Mon, 15 Mar 2027 05:00:00 GMT Bu kararda belirleyici olan içerik değil yapı. Kursun DEHB'li bir öğrenciye sağladığı asıl şey konu anlatımı değil; sabit saat, başkalarının varlığı ve dışarıdan gelen bir takvim. Tek başına çalışmanın zayıf tarafı tam olarak bu üçünün eksikliği. Özel ders ise farklı bir şey sağlıyor: anlık geri bildirim ve bire bir dikkat, ama dışarıdan gelen süreklilik üretmiyor. Karar vermeden önce sorulacak tek soru şu: ilk dersi hangi gün, hangi saat yapacağım? Cevap yoksa kayıt, çalışmanın kendisi değil ertelenmesi oluyor.

Karar vermeden önce

  1. Eksiğin ne olduğunu yazın. Konu mu bilinmiyor, çalışma düzeni mi kurulamıyor, yoksa başlamak mı mümkün olmuyor? Üçünün çözümü farklı ve yanlış olanı seçmek para ve zaman kaybettiriyor.
  2. Yapı mı içerik mi gerekiyor karar verin. Konu anlatımı internette ücretsiz var. Satın alınan şey çoğu zaman içerik değil, dışarıdan gelen bir takvim.
  3. İlk dersin tarihini yazın. Kayıt olmadan önce ilk dersi hangi gün ve saat yapacağınızı takvime yazın. Yazılamıyorsa kayıt erteleniyor.
  4. Ulaşımı hesaba katın. Yol süresi çalışma süresinden düşüyor. Haftada üç kez bir saatlik yol, altı saatlik çalışma demek; bu hesap karara dahil edilmeli.
  5. Dört hafta sonra gözden geçirin. Katılım oranını ve gerçekten ne değiştiğini yazın. Devam kararı duyguyla değil bu kayıtla verilsin.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB'de günde kaç saat ders çalışılmalı? https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-22 Mon, 22 Mar 2027 05:00:00 GMT DEHB'de günlük çalışma saati için sabit bir sayı vermek yanıltıcı oluyor, çünkü belirleyici olan toplam süre değil o sürenin ne kadarının gerçek çalışma olduğu. Masada geçen dört saatin iki saati dağınık geçtiyse, kayıt altı saatlik bir güne değil iki saatlik bir güne denk geliyor. İşe yarayan ölçü saat değil tamamlanmış iş: günde bir ana iş. Oturum uzunluğu da kişiye göre değişiyor; yirmi beş dakikalık sabit kalıp herkese uymuyor. Kendi süresini ölçmek, bir hafta boyunca hangi dilimde gerçekten odaklanabildiğini not etmekle başlıyor.

Kendi süreni bulmak

  1. Bir hafta ölçüm yapın. Her oturumda başlangıç ve bitiş saatini, bir de o sürenin ne kadarının gerçekten çalışma olduğunu yazın. Tahmin değil gözlem.
  2. Oturum uzunluğunuzu bulun. Dikkatin düştüğü ana bakın. Çoğu kişide bu yirmi ile kırk dakika arasında ve sabit bir kalıba uymuyor.
  3. Günlük hedefi saat değil iş olarak yazın. Dört saat çalışacağım yerine, türev konusunu bitirip on soru çözeceğim. Saat ölçülebiliyor ama bir şey söylemiyor.
  4. Kötü gün sürümünü belirleyin. Yirmi dakikalık en küçük hali önceden yazılsın. Tam sürüm yapılamadığında bırakmak yerine bu sürüme geçiliyor.
  5. İki haftada bir ölçümü tekrarlayın. Kapasite dönemsel değişiyor. Sınav yaklaştıkça, uyku bozuldukça ve ilaç ayarı değiştikçe sayı da değişiyor.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB'li çocukta ödev takibi: veli rehberi https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-23 Mon, 29 Mar 2027 05:00:00 GMT Ödev takibinde akşamki tartışmanın sebebi genellikle ödevin kendisi değil, zincirin daha erken bir halkasında kopan bir şey. Ödev beş adımdan oluşuyor: not etmek, eve getirmek, hatırlamak, yapmak, geri götürmek. DEHB'de kopan halka çoğu zaman ilk üçünden biri oluyor ve veli dördüncü adıma müdahale ediyor. Hangi halkanın koptuğunu bulmadan yapılan her müdahale tartışma üretiyor. En çok işe yarayan değişiklik, hatırlatmayı sözlü olmaktan çıkarıp görünür bir sisteme devretmek; bu hem yükü kaldırıyor hem veliyi hatırlatan rolünden çıkarıyor.

Zinciri onarmak

  1. Hangi halkanın koptuğunu bulun. Bir hafta boyunca ödevin nerede kaybolduğunu izleyin: not edilmiyor mu, eve gelmiyor mu, unutuluyor mu, yapılıp götürülmüyor mu? Müdahale buna göre değişiyor.
  2. Not etme işini okula bağlayın. Ödevin yazıldığı tek bir yer olsun ve o yer her derste aynı kalsın. Öğretmenden tahtaya yazması ya da yazıldığını kontrol etmesi istenebiliyor.
  3. Eve getirmeyi çantaya bağlayın. Hangi defterin eve geleceği, ödev yazılırken aynı anda işaretlensin. Akşam hatırlanmıyor; o anda işaretleniyor.
  4. Hatırlatmayı duvara taşıyın. Görünür bir ödev panosu, sözlü hatırlatmanın yerini alıyor. Pano kimseyi suçlamadığı için tartışma üretmiyor.
  5. Oturma saatini sabitleyin. Her gün aynı saat, aynı yer. Saat tartışılan bir şey olmaktan çıktığında akşamın yarısı kurtuluyor.
  6. Geri götürmeyi kapıya bağlayın. Yapılan ödev bitince çantaya giriyor, masada kalmıyor. Çanta akşam hazırlanıyor, sabah değil.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: Beş dakika kuralı: başlamayı zorunlu kılmak https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-24 Mon, 05 Apr 2027 05:00:00 GMT Beş dakika kuralı, bir işi bitirmeyi değil yalnızca beş dakika yapmayı taahhüt etmek. İşe yaramasının sebebi, DEHB'de asıl tıkanmanın sürdürmede değil başlatmada olması: işin büyüklüğü karşısında ortaya çıkan kaçınma, hedef beş dakikaya indiğinde zayıflıyor. Süre bittiğinde durabilirsin; bu kuralın bir parçası ve blöf değil. Çoğu zaman durmuyorsun, çünkü başlanmış bir iş devam etmeye açık hale geliyor. Belirsiz, çok büyük ya da korkulan işlerde tek başına yetmiyor; önce işin ilk adımının tanımlanması gerekiyor.

Beş dakika kuralı: protokol

  1. İşi tek eyleme indir. “Raporu yaz” değil, “belgeyi aç ve başlık satırını yaz”. Bu adım atlanırsa kural çalışmıyor.
  2. Sayacı görünür kur. Telefon yerine ayrı bir sayaç ya da mutfak zamanlayıcısı kullan; telefon dikkat dağıtıcıysa kuralı sabote ediyor.
  3. Beş dakika yalnızca o işi yap. Başka sekme, başka iş yok. Bu kısa sürede dikkat dağıtıcıya izin vermek kuralın tamamını boşa çıkarıyor.
  4. Süre bitince gerçekten durabil. Bu madde blöf değil. Kural kandırmaca olarak kurulursa beyin bunu birkaç denemede öğreniyor ve bir daha çalışmıyor.
  5. Devam edersen sayaç kurmadan devam et. Çoğu zaman olan bu: başlanmış iş devam etmeye açık hale geliyor.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: DEHB ile çalışırken KPSS ve ALES'e hazırlanmak https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-25 Mon, 12 Apr 2027 05:00:00 GMT Çalışırken sınava hazırlanmak, DEHB'li bir yetişkin için bir zaman sorunu değil bir enerji sorunu. Mesai bitiminde geriye kalan şey saat değil, tükenmiş bir dikkat bütçesi; bu yüzden akşam saatlerine kurulan planlar düzenli olarak çöküyor. İşe yarayan yaklaşım, günün en iyi dilimini işe değil sınava ayırmak ve bunu küçük tutmak: sabah kırk beş dakika, akşam iki saatten daha çok iş çıkarıyor. Hafta sonunu telafi günü olarak kurmak en yaygın hata; telafi planı ilk hafta sonunda bozuluyor ve suçluluk üretiyor. Birden çok yıl deneyenlerde asıl risk bilgi eksiği değil, birikmiş tükenmişlik.

Çalışan adayın kurgusu

  1. Enerji bütçenizi ölçün, saat bütçenizi değil. Bir hafta boyunca günün hangi saatinde gerçekten odaklanabildiğinizi not edin. Plan bu ölçüme göre kurulur, boş saatlere göre değil.
  2. En iyi dilimi sınava ayırın. Günün en verimli bir saatini işe değil sınava verin. Çoğu kişide bu sabah; mesai öncesi kırk beş dakika, akşamki iki saatten fazla iş çıkarıyor.
  3. Günlük payı küçük ve sabit tutun. Her gün yapılabilecek en küçük miktar, haftada iki gün yapılabilecek büyük miktardan daha çok ilerletiyor. Süreklilik toplam saatten önemli.
  4. Hafta sonunu telafi günü yapmayın. Hafta içi kaçanı hafta sonuna yığmak ilk hafta çalışıyor, ikinci hafta bozuluyor. Hafta sonu ayrı bir iş için ayrılsın: deneme ve analiz.
  5. Deneme gününü takvime yazın. Sabit bir gün ve saat. Deneme bir ölçüm aracı; analizi aynı gün yapılmazsa hiç yapılmıyor.
  6. Yıl sonunda devam kararını veriyle verin. Tekrar denenecekse sebebi yazılsın: neyi değiştireceksiniz? Aynı planla ikinci yıl, aynı sonucu daha yorgun veriyor.

Yazının tamamı

]]> Bu haftanın yöntemi: Beyaz gürültü DEHB'de odaklanmaya yarar mı? https://www.cansunundehbgunlugu.com/haftanin-yontemi/ haftanin-yontemi-26 Mon, 19 Apr 2027 05:00:00 GMT Beyaz gürültünün DEHB'de bilişsel performansı iyileştirebileceğini gösteren çalışmalar var; aynı gürültü dikkat sorunu olmayan kişilerde performansı düşürebiliyor. Açıklama, orta düzey beyin uyarılması modeli: düşük dopamin düzeyine bağlı olarak DEHB'de optimum performans için daha fazla dış uyarana ihtiyaç duyulması. Ancak kanıt tutarlı değil; etki bulamayan yeni çalışmalar da var. Pratik yaklaşım, kendi üzerinde iki haftalık bir deneme yapmak: sabit ses düzeyi, sözsüz ses, aynı iş türünde karşılaştırma.

Kendi üzerinde iki haftalık deneme

  1. Ses türünü sabitle. Beyaz, pembe ya da kahverengi gürültü. Sözlü içerik olmasın; şarkı sözü ve konuşma dil merkezini meşgul ediyor.
  2. Ses düzeyini sabit tut. Konuşmayı bastıracak kadar yüksek, kendini fark ettirmeyecek kadar alçak. Sürekli ayar yapmak denemeyi bozuyor.
  3. Tek iş türünde dene. Okuma, yazma ve tekrar gerektiren işler farklı tepki veriyor. Karşılaştırmayı aynı tür işte yap.
  4. İki hafta ölç. Bir gün gürültülü, bir gün sessiz. Her seansın sonunda tek satır yaz: ne kadar süre çalışabildim, kaç kez koptum.
  5. Kararı veriye göre ver. İlk günlerdeki “bu işe yarıyor” hissi güvenilir değil; yazdığın satırlara bak.

Yazının tamamı

]]>